محیط زیست  

برسی وضعیت اقتصاد اکوتوریسم در ایران

مقدمه :

امروزصنعت توریست پس ازصنایع نفت واتومبیل سازی به سومین صنعت درآمدزا تبدیل شده است. اهمیت این صنعت  به  دلیل آن است که  به سرمایه گذاری سنگین اولیه نیازندارد. ضمن آنکه ازلحاظ اقتصادی سبب ایجاد اشتغال،کاهش بیکاری وافزایش درآمد می شود.گفته می شود اشتغال زایی  صنعت  گردشگری  چندین برابر اشتغال  در دیگر صنایع است . براساس آمارو اطلاعات جهانی، حدود هشتاد درصد  ازجریان گردشگری دنیا درکشورهای صنعتی روی می دهد وتنها بیست درصدازاین جریان درکشورهای غیرصنعتی دنبال می شود.

امروزه صدها میلیون انسان سالانه در داخل و خارج مرزهای کشور خود به سفر می روند وپیش بینی می شود که در سال 2010 بیش از 2000 میلیارد دلاردرآمد ناشی ازصنعت توریست باشد.

کسب میزان قابل توجهی از درآمد صادرات جهانی ازطریق صنعت گردشگری است. رشد بالای میزان اشتغال زایی این صنعت و نیزروند رو به رشد آن، بیانگر نقش زیاد این صنعت دراقتصاد جهان است.

گردشگری به عنوان یک صنعت تنها بخش اقتصادی کشورها را متأثر نمی سازد، بلکه گردشگری درتوسعه تبادل فرهنگی، تقویت همزیستی مسالمت آمیزونزدیکی ملل و اقوام مختلف به هم نیز بسیار مؤثر است.

با توجه به نیازهای  روزافزون بشری یکی ازگامهای اساسی درجهت ارتقا توسعه هرکشوری استفاده بهینه از کلیه امکانات ومنابع آن با مدیریت علمی واستفاده ازپژوهشهای صاحب نظران است.اگرچه صادرات منابع نفتی، و سایر کالاهای  کشاورزی  محدود جوابگو نیازهای گذشته وجاری ایران بوده است  ولی  ضرورت  توجه  به  بخشهای  دیگر تولید و درآمد  با  توجه به محدودیت منابع ضروری  بنظرمی رسد صنعت اکوتوریسم یکی ازاین بخشهاست که با  توجه  به وسعت ایران وتنوع گونه های آن امکان پذیروسودآورخواهد بود.

امروزه مدیریت اکوتوریسم درایران با توجه به روند رو به رشد  جمعیت و کاهش  منابع نفتی واتکا کشوربه اقتصاد تک محوری وابسته به نفت نه  تنها یک  نیاز که یک الزام برای رشد و توسعه جامعه است.

درچند دهه اخیرمجریان اموردرسطح  جهان باتوجه به  فقر منابع درآمدزا برروی اکوتوریسم  سرمایه  گذاری های  کلانی  انجام داده اند  که  نه  تنها موجب  حفاظت اکوسیستم ها و محیط طبیعی سالم برای زیست گردیده بلکه به تولیددرآمد وارزآوری قابل توجهی منجرمی گردد.

وضعیت اکوسیستم ایران در جهت صنعت اکوتوریسم:

اکوسیستم ایران بسترمناسبی برای سودآوری در بخش اکوتوریسم  است.اگرچه بسیاری ازگونه های نادرجانوری ایران یا به کلی منقرض گشته  و یا در معرض انقراض هستند.لیکن هنوزهم گونه های متنوع جانوری وگیاهی درخورتوجهی که دراقالیم گوناگون موجود است در صورت  مدیریت  صحیح می تواند جوابگو گردشگران باشد.با وجود اینکه ایران برکمربند خشک جهان قراردارد اما دارای تنوع اقلیمی وزیستگاه های گوناگون برای جلب سیاحان است.

در سال 2000میلادی یونسکو ایران را  در مقام  7  ذخیره گاه های زیست کره شناسایی کرد.

اصلی ترین این زیستگاه ها عبارتند از :

1-      زیستگاه های کوهستانی  در برگیرنده علف زارها و جانورانی  چون گونه های پلنگ وپازن وول برفی

2-      زیستگاه های جنگلی زاگرس با درختان بلوط وسنجاب ها

3-      زیستگاه های بیشه زارهاوجنگل های گرمسیری خوزستان با گیاهان پده

 وگزوگونه های گوزن زرد ایرانی ورودک عسل خواروجربی

4- زیستگاه استپی دربخش اعظم  کشور با  پوشش  گیاهی درمنه وگون وپستاندارانی چون آهو و یوز

علاوه براین ها دسترسی  به سواحل  دریای خزر و خلیج  فارس ودریای عمان ومناطقی مانند جنگل حرا درجزیره قشم را باید درنظرداشت که می تواند ازجذابیت زیادی برخوردارباشد.

کشورهمسایه ما یعنی ترکیه  تنها از یک  ساحل آنتالیا  با جذب توریست  درآمد فوق  العاده ای کسب می کند. در سواحل تایلند  گردشگران با  کروکودیل های  آن  منطقه  عکس یادگاری می گیرندواقتصاد  تایلند رابهبود می بخشند وبا کمال تاسف درهمان زمان درایران  خبرمربوط  به انقراض آخرین گونه تمساح ایرانی ( گاندو ) اعلام  می شود.درحالی که بسیاری ازگردشگران

اروپایی وامریکایی درقاره افریقا به سیاحت می پردازندوعلاقه مندان به حیات وحش با  شعف ازشیرها و ببرها  فیلم  برداری  می کنند  ما  بدون  کمترین احساس  مسولیت ازبرخی ازدست اندرکاران با خبرمی شویم که بعضی ازگونه های شیر و ببر ایران  منقرض  شده اند  و یوز و بسیاری ازگونه های دیگردرمعرض خطرانقراض قراردارند .

بنابه اظهارنظرکارشناسان جنگل های شمال تا 3 دهه دیگرازبین خواهندرفت که این موضوع می تواند لطمه زیادی را به صنعت اکوتوریسم ایران واردآورد.

نقش اکوتوریسم در اقتصاد:

حیات وحش عامل اصلی جذب توریسم وپایه های اصلی این  صنعت  به  شمار می رود.برخی ازکشورها بخش قابل توجهی ازدرآمد ارزی خود راازصنعت توریسم وحیات وحش بدست می آورند . کشورکنیا به  دلیل برخورداری ازتنوع  وسیع از  حیات وحش ازاین نظرنمونه بارزی است .

درسال 1985 درحدود نیم  میلیون  نفر باز دید  کننده  نزدیک به  300 میلیون دلار را به این کشوروارد کردند.توریسم درمقیاس وسیع درافریقا توسعه یافته وشمارکثیری ازتوریست ها هر ساله برای دیدن انواع  حیات وحش درزیستگاه های  طبیعی و بزرگ به این کشورسرازیرمی شوند.

" فیلیپ ترشر " اقتصاددان فائوبرآورد کرده است :هزینه وزمانی که مردم برای بازدید از یک شیر 7 ساله صرف می کنند ارزشی برابر با 515000  دلار پیدا  می کند  در حالی که ارزش شکار شده  این شیر بیش از  8500  دلار نیست.هزینه های جنبی که توریسم با خود  به همراه می آورد(ورودیه وهزینه مسکن وغذا وحمل ونقل)می تواند درآمد قابل توجهی برای هرکشور فراهم نموده وازاین طریق می توان حتی هزینه های حفاظت را نیزتامین نمود .

درآمد حاصل ازتوریسم درکشور" زیمباوه " درسال 1982 نزدیک به 4/6 میلیون دلاربرآورد  شده است . براساس ارزیابی های انجام گرفته 47%  صید و  شکارورزشی درتگزاس درسال  1980 دراراضی اجاره ای  یا  املاک  شخصی  صورت  گرفته است . درآمد حاصل ازاجاره بهای اراضی برای شکاردرتگزاس مرکزی ازدرآمد های حاصل ازدامداری بیشتراست .

بازارتهیه  سور و سات  و امکانات موردنیازدرفعالیت های تفرجگاهی وصید وشکار ورزشی روزبه روزرونق بیشتری می یابد.این امکانات شامل راهنما و تجهیزات  لازم  برای دسترسی وشکاربوده و مراکززیادی برای این  قبیل  امور بوجود امده است .

در سال 1984در آلاسکا 310 و در آریزونا 159 و در کالیفرنیا 172 ودرکلرادو 529 مرکز تجهیز کننده وراهنما برای دسترسی  به  مناطق  بکر جهت  صید  و شکار تفننی  ثبت  شده که درآمد قابل توجهی را دراین زمینه عاید این کشورها نموده است.

علل مهم نارسایی  اکوتوریسم و کاهش جنبه های اقتصادی آن در ایران:

75% ازگردشگران  درایران از 4 کشورآذربایجان،پاکستان،ترکیه وافغانستان بوده اند.اروپای غربی تنها 5% وقاره امریکا 3% بوده ورود مسافران کشورهای همسایه  که اکثراازنظرمادی  در مضیقه هستند  باعث  شده  که  درآمد صنعت گردشگری ایران حتی ازمتوسط منطقه جنوب آسیا نیزبسیارکمترباشد.درصورتی که بتوانیم راهی برای جذب جهانگردان کشورهای  اروپایی  وامریکایی  بیابیم می توانیم به کسب درآمدهای سرشارامیدوارباشیم .

دومین دلیل اینکه مراجع تصمیم گیرنده درکشوربسیار ناهماهنگ عمل کرده  وهر یک گوشه ای ازکاررا بدون هماهنگی با دیگرسازمان ها دراختیارگرفته  وبه میل خویش عمل می کنند . قوانینی هم که به تصویب می رسد  بدون پشتوانه اجرایی و  بدون استفاده ازنظرکارشناسان و متخصصان این صنعت به مرحله اجرادرمی آید.

تشریفات گمرکی ،نوسانات ناگهانی قیمت بلیط ، عدم وجود مراکزاقامتی به تعداد مورد نیاز،نا مناسب بودن خدمات بین راهی و کمبود امکانات  حمل و نقل  و اطلاع رسانی ضعیف ازدیگر مشکلات است .

بسیاری از کارشناسان معتقدند که یکی از علل این  نا - رسایی نبود امنیت  درمنطقه است . در صورتی که اگر مساله وجود  نا امنی درمنطقه  بود پس چرا  با  وجود  درگیری  همیشگی بین لبنان و اسرائیل و فلسطین  جهانگردان  باز این  مناطق را فراموش نمی کنند .پس باید به دنبال یک علت داخلی  باشیم  و نه منطقه ای و آن چیزی نیست جزنارسایی ها و سهل  انگاری های داخلی وواردکردن مسائل سیاسی درتمامی امور.

و آخر اینکه تا هنگامی که به غلط  نفت  تولید  می کنیم و با هرقیمتی که آن رااز ما بخرند حاضر به عرضه آن  هستیم دیگردلیلی برای رفتن به سوی تولید وجود ندارد. اکوتوریسم  صنعتی است که به راحتی می تواند جایگزین صنعت نفت در آینده باشد.

اطلاعات آمار اقتصادی مربوط به جایگاه صنعت توریسم در چند کشور صنعتی وغیر صنعتی

                 (  میلیون دلارآمریکا   )         ( توریسم درصدی از )

:جایگاه اکوتوریسم در جهان

براساس برآورد WTO در حالی که  رشد  عمومی  صنعت توریسم برای نخستین دهه درپیش روبین 4/3 تا حداکثر 7/6 درصد پیش بینی  می شود ، یافته های  موجود  بیانگر آن است که بیشترین قسمت از این رشد در بخش اکوتوریسم به وقوع پیوسته وبه طورکی  رشد  این  بخش بین 10 تا 30 درصد خواهد بود . به این ترتیب انتظار می رود تا یک دهه دیگرشمار طبیعت گردان که اکنون هفت درصد ازکل مسافران جهان را شامل می شود  ،به بیش ازبیست  درصد  برسد( برآورد Lindberg 1997 و Reinsold 1993 منتشرشده درسایت WTO دراینترنت ) . دسته بندی مورد اتکاء در پژوهش مذکور،اکوتوریسم را آن بخش ازسفرهائی که به منظور لذت بردن از حضور در طبیعت و نیز دیدارازجاذبه های آن انجام می شود تعریف کرده است این تعریف در وجه  عام  خود  جامع  نبوده  و  بخش های  مهمی  همچون  توریسم ورزشی ، توریسم کوح روستاگردی و .. را دربرنمی گیرد .

قطعاً با افزودن این بخش به دسته بندی فوق ، سهم  اکوتوریسم  در صنعت  توریسم  دهه آینده جهان بسیار افزون تر شده و بر اساس برخی برآوردهای دیگر ( از جمله آنچه که Fillion در سال 1994 انجام داده است ) حتی از 50 درصد کل سفرهائی که در جهان  انجام  می شود نیز فراترخواهد رفت.

نیم رخ بازار اکوتوریسم

برآوردهای TES ( جامعه اکوتوریسم The Ecotoursism society ) نشان می دهد طبیعت گردان بسته به انگیزه خود دو گروه سنتی را شامل می شوند . گروهی از طبیعت گردی به دنبال ماجراجوئی دیدار از سرزمین های بکر و نیز توریسم ورزشی هستند اغلب در مقطع سنی کمتر از 40 سال بوده و پیشینه شمار آنها در محدوده سنتی 19 تا 35 سال قرار دارد . اما گروهی که با هدف لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و ... به اکوتوریسم می پردازند در محدوده سنتی 35 تا 54 قرار دارند ( باید توجه داشت که این بررسی ، اکوتوریست های بین المللی را مد نظر دارد و طبیعت گردان در مقیاس ملی و محلی به طور کلی محدوده سنتی وسیع تری را در بر میگیرند ) اکوتوریست ها ترکیب جنبی خاصی ندارند و اغلب نسبت جنبی آنها 50 به 50 است اما قاعدتاً انتظار میرود با توجه به برخی محدودیت ها که برای طبیعت گردان زن در ایران وجود دارد این نسبت تا حدودی به نفع مردان تغییر کند ) . بررسی های TES همچنین بیانگر آن است که بیش از 80 درصد طبیعت گردان بین المللی دارای تحصیلات عالیه هستند . این شمار برای طبیعت گردان علاقه مند به لمس طبیعت و نیز دیدار از جاذبه های آن ( به طور عمده افرادی که برای تغییر حال و هوای زندگی شخصی دست به طبیعت گردی می زنند ) نزدیک به صد در صد است . اما طبیعت گردان ماجراجو با توجه به آنکه عموماً جوان می باشند غالباً دانشجو و یا حتی محصلان دبیرستانی هستند . برآوردها همچنین نشان می دهد بیشترین گروه از طبیعت گردان ( حدوده 60 درصد ) سفرهای گروهی را ترجیح می دهند . 15 درصد نیز علاقه مند به سفرهای خانوادگی بوده و 13 درصد نیز اغلب سفرهای خود را به تنهائی انجام می دهند . متوسط زمان سفر حدود 50 درصد طبیعت گردان بین 8 تا 14 روز است که بسته به نوع سفر این رقم تغییر می کند . اغلب تورهای شکار در مقیاس بین المللی برای مدت بیش از 20 روز برنامه ریزی می شوند و نیز تورهای ماجراجویانه به 30 روز نزدیک می شود با این وجود سفرهایی که در مقیاس محلی صورت می گیرد ، در مدت زمانی بسیار کوتاه تر انجام می شود . اما این نکته قابل توجه است که به طور معمول زمان سفر برای طبیعت گردان طولانی تر از زمان سفر برای علاقه مندان به جاذبه های تاریخی ، قرهنگی و یا تجاری است . حتی سفرهای تفریحی نیز در مقیاس زمانی کوتاه تری نسبت به طبیعت گردی انجام می شوند . که این نکته نقش بسیار مهمی در تحلیل بازار اکوتوریسم دارد . بررسی هایی که درباره اکوتوریسم در آمریکای شمالی انجام شده است نشان می دهد طبیعت گردان در هر سفر خود معادل هزار تا هزار و پانصد دلار پول خرج می کنند . این میزان مبین مقدار هزینه ای است که یک طبیعت گرد صرفاً به عنوان مخارج سفر خود متحمل می شود و طبیعت گردان بین المللی با توجه به علاقه مندی به خرید سوغات ، تاکسیدرمی حیوانات و پرندگان شکار شده ، پرداخت هزینه اضافی برای تهیه پوشاک و غذاهای محلی و ... خیلی بیشتر پول خرج می کنند . به هر رو این قطعیت وحود دارد که طبیعت گردان بیشتر از دیگر گروههای مسافران پول خرج می کنند . بررسی مقاصد سفر در کانادا و آمریکای شمالی بیانگر آن است که طبیعت گردان بطور عمده شامل سه گروه هستند :

1- بیابانگردان 2- علاقه مندان به دیدار از حیات وحش 3- علاقه مندان به سفرهای گروهی با درشکه ، اسب و یا دوچرخه

بدیهی است که این دسته بندی صرفاً بر جغرافیای طبیعی منطقه فوق الذکر منطبق است . منابع اکوتوریسم هر منطقه را طبیعت آن عرضه می کند و در مناطقی همچون کشور ما که برخوردار از طیف کامل چشم اندازهای متنوع اقلیمی و شیوه های معیشتی منطبق به این شرایط اقلیمی است ، دسته بندی مقاصد طبیعت گردی بسیار متفاوت با موارد پیش گفته خواهد بود .

همچنین قابل ذکر است که در دسته بندی فوق توریسم ورزشی (اعم از ورزشهای زمستانی ، ورزشهای آبی و ... ) و نیز توریسم شکار و طبیعت درمانی مورد توجه قرار نگرفته است زیرا شمار شکارگاهها و نیز چشمه های آبگرم و ... در آمریکای شمالی به حدی نیست که بتواند بعنوان یکی از ارکان عمده اکوتوریسم منطقه محسوب شود هر چند که ممکن است دارای سهم خاص خود در بازار توریسم باشد .

گفتنی است که TES  در یک دسته بندی دیگر طبیعت گردان را به طور کلی به دو دسته تقسیم کرده است :

1- آنها که می خواهند از لذت دیدار طبیعت و حضور در آن بهره مند شوند .

2- علاقه مندان به تجربه مکانها و حال و هواهای تازه .

روند رشد اکوتوریسم :

آمار جالب توجه می گوید که بین سالهای 1992 و 1995 بطور متوسط سالانه 10 درصد آمریکایی ها صرفاً منظور دیدار از طبیعت و لذت بردن از آن دست به سفر زدند . مرکز اطلاعات سیاحتی آمریکا مرجع تهیه این آمار اشاره ای به شمار دیگر گروههای طبیعت گردان (علاقه مندان به توریسم ورزشی شکار و ... ) نکرده است . با این وجود حتی آمار فوق نیز بیانگر 43 میلیون اکوتوریست در یک مقطع زمانی سه ساله ای است که نشان می دهد بخش اکوتوریسم در آمریکا حتی بدون اتکا به طبیعت گردان خارجی نیز بازاری پر رونق دارد . که مرکز فوق افزوده است این شمار طبیعت گرد موجب شده در سال 1996 معیشت سیصد هزار نفر در آمریکا به طور مستقیم و یا غیرمستقیم وابسته به اکوتوریسم باشد و درآمد کلی طبیعت گردی در این سال در آمریکا حدود چهارده ملیارد و دویست میلیون دلار برآورد شده است . بررسی آمار رشد اکوتوریسم در کشورهای کوچک نیز جالب توجه است .

توسعه اکوتوریسم در کشور نیازمند توجه وسرمایه است:

طبيعت گردی( اكوتوريسم ) وبهره‌گيری ازجلوه‌های شيفته‌كننده طبيعت كه به يكي از پرجاذبه ‌ترين  جنبه‌های  گردشگری  در جهان  تبديل شده ، دركشورمان نيازمند برنامه ‌ريزی و ايجاد  زيرساخت هاست . اكوتوريسم  بويژه  در برنامه  ريزی‌های جهانگردان اروپايی و  خاوردور جايگاه ويژه‌ای دارد و درطرح توسعه هزاره جديد كشورهای درحال توسعه  كه  برای  رونق جهانگردی از سوی  كارشناسان‌  سازمان‌ ملل متحد تدوین شده، ديدارازاكوتوريسم كشورهای كهن خاورميانه جايگاه ويژه‌ای يافته است.

سازمان ملل اعتقاد  دارد  كه ‌كشورهايی  ‌نظيرايران  كه‌  دارای  پديده‌های  باستانی و سطوح افسون‌كننده منابع طبيعي است، شايستگی  آن  را دارد  كه ازصنعت جهانگردی ‪ ۵۰۰ميليارد دلاری بين‌المللی سهم بالايی را به خود اختصاص دهد.

مطابق آخرين آمار اعلام شده، در سال گذشته ازمجموع اندك گردشگران وارد  شده  به ايران تنها۲/۲درصد اكوتوريست بوده‌اند.

به‌اعتقاد كارشناسان فراهم نبودن زيرساخت‌های مورد نيازبرای توسعه گردشگری امكان ورود حدوديك ميليون و پانصدهزار اكوتوريست خارجی را مطابق پيش – بينی ‌های  برنامه  چهارم دور ازدسترس كرده است.

چنانكه سازمان ايرانگردی  و جهانگردی  سابق اعلام  كرده بود ايران  با  توجه  به جاذبه‌های  گردشگری طبيعی  خود درسال 83  بايد ازمحل ورود اكوتوريست درآمدی حدود ‪ ۱۸۰ميليون دلار به دست می ‌آورد اما آمارها نشان می ‌دهند نيل به اين هدف در شرايط كنوني نيز به طور قطع دست نيافتنی خواهد بود.

اكوتوريسم جهان دارای ‪۸ شاخه اصلی  و حدود ‪ ۸۰۰شاخه  فرعی است و ازاين رو آژانس‌ها مجبورندآن را به صورت تخصصی برگزاركنند چون هيچ فردوگروه و آژانسی  نمی ‌تواند  به  تنهايی همه راسته‌های اكوتوريسم را به دليل گستردگی  آن پوشش دهد.

اين موضوع دركشورمان چندان مورد توجه قرارنگرفته وازاين رو، نتوانسته است سهم واقعی  خود را نيز به دست آورد شايد به همين دليل باشد كه اخيرا عالی ‌ترين مقام صنعت گردشگری ايران دراظهاراتی اكوتوريسم  را  پس از توريسم  فرهنگی و مذهبی  سومين اولويت  سازمان متبوعش معرفی كرده است.

برخی از كارشناسان عرصه گردشگری با اشاره به اينكه اكوتوريسم دردنيا جايگاه خاصی را به خود اختصاص داده ‌بر تهيه  نقشه بيابانگردی برای گردشگران درجهت بازديد ازبيابانهای ايران به  عنوان  جاذبه‌های  منحصربه فرد،تشكيل گروههای محلی بومی بر پايه اكوتوريسم و بهره‌گيری ازدكترين گردشگری بر پايه ملی تاكيد می ‌كنند.

يكی ازكارشناسان گردشگری ، و استاد  دانشگاه اصفهان گفت: در دنيا اكوتوريسم ‪ ۴۰درصد بازارتوريسم را به خود اختصاص داده است.

به گزارش ايرنا ،" هادی سليمان پور" گفت : اكوتوريسم همان توريست سبزاست كه ‌گردشگر را به دامن طبيعت می ‌كشاند تا جاذبه‌های طبيعی را از نزديك مشاهده كند.

سليمان پوربا اشاره به اينكه معرفی مناطق اكوتوريسم نياز به كارشناسان با تجربه وآشنا به اين فن دارد ، افزود : درايران دربخش اكو توريسم "تور ليدر"(راهنمای توريست)  مجرب نداريم وتنها چند نفردركشوردرزمينه اكوتوريسم تخصص دارند.

وی نداشتن نقشه بيابانگردی در كشورراازديگرضعفهای صنعت اكوتوريسم دانست وافزود: دركشورايران بيابانهای منحصربه فردی وجود دارد كه باتوجه به كارهای كارشناسی  صورت گرفته  و تحقيقات به عمل آمده اين بيابانها  در هيچ  كجای  دنيا وجود ندارد.

اکوتوریسم وکشورهای اسلامی:          

 ازلحاظ موقعیت طبیعی و جغرافیایی کشورهای اسلامی دارای چشم اندازهای زیبا و بکر هستند. کشورهای اسلامی عموماً در منطقه ای واقع شده اند که عنوان «برزخ زمین» نام گرفته و یک اکوتوریسم طبیعی از منهای بی نهایت تا مثبت بی نهایت را شامل می شود.همین ویژگی می تواند یک انگیزه مهم برای سفر گردشگران به شمار آید. در کشورهای اسلامی از جنگل های حاره بارانی در کشورهایی نظیر مالزی، اندونزی و سنگاپور گرفته تا مناطق بیابانی مصر، سودان و صحرا وجود دارد.

همچنین کشورهای اسلامی در حوزه تمدن قدیم قرار دارند و این پتانسیل بالا در زمینه تجربه دوره های مختلف تاریخی، آنها را تبدیل به کشورهای جذابی کرده است. گفته می شود 70 درصد مسایل مربوط به تاریخ و تمدن کره زمین در محدوده کشورهای اسلامی به وقوع پیوسته است. اهرام مصر سالیان متمادی است که گردشگران بسیاری را به خود جلب کرده است. ایران نیز به لحاظ دارا بودن ابنیه و آثار تاریخی نظیر تخت جمشید، چغازنبیل، تخت سلیمان و شهر سوخته، جزء 9 کشور اول جهان محسوب می شود.

ایران همچنین به دلیل برخورداری از تنوع حیات وحش و طبیعت زیبای خود، در ردیف کشورهای مطرح جهان قرار دارد. مناطق جنگل های هیرکانی و خط الرأس های کوهستانی و پیست های اسکی هر یک می تواند به عنوان یکی از جاذبه های توریستی ایران برای گردشگران مسلمان به حساب آید. «هانس برگر» نویسنده آلمانی در مقدمه کتاب خود پیرامون سفرش به ایران در سال 1991 می نویسد: «نه تنها مردم ایران، بلکه دیدنی های این سرزمین، شگفتی آفرین است. مناظر متنوع، از مناطق کویری ایران مرکزی و کوهپایه های جنگلی مجاور دریای خزر در شمال تا شهرهای حاشیه خلیج فارس در جنوب ایران، در نهایت گونه گونی هستند و این تلون و تنوع را در میان فرهنگ ها، مردمان و اقوام ایرانی نیز می توان به خوبی مشاهده کرد.»

نظرآقای داکتر عنایت الله یزدانی درمورد اهمیت صنعت توریست برای جهان اسلام : 

 دکتر یزدانی: (امروزه صنعت توریست یکی از صنایع بسیار مهمی است که در اقتصاد بسیاری از کشورهای جهان نقش ایفا می کند. ما اگر نگاهی داشته باشیم به جغرافیای جهان اسلام از یک طرف و همچنین تاریخ کشورهای اسلامی می بینیم که از دو منظور جهان اسلام می تواند در قالب صنعت توریست پتانسیل خوبی را داشته باشد یکی از جغرافیایی که بسیاری از کشورهای حوزه اسلامی مثل مصر، ایران، ترکیه اینها کشورهایی هستند که به خاطر برخورداری از قدرت فراوان دارای تمدن دیرینه ای هستند و آثار و امنیت فراوانی شامل مساجد میادین شهری، شهرهای قدیمی آثار تاریخی متعدد و بناهای متعدد عبادتگاهها و روستاهای قدیمی و خشتی و گلی دارند که این می تواند عامل جذب مهمی باشد برای جذب توریست خوب. هر توریستی هم که می آید مشاغل مختلفی را داخل هر کشوری ایجاد می کند. حتی اگر بخواهیم ازنظر اکوتوریست هم به مطلب نگاه کنیم می بینیم که ازنظر محیط جغرافیایی و طبیعی بسیاری از کشورهای اسلامی مثل مالزی، اندونزی، بخصوص لبنان، ایران و برخی از کشورهای دیگر عربی و افریقایی جهان اسلام اینها دارای موقعیت آب و هوایی و طبیعت بسیار جذابی هستند که این باز می تواند عاملی برای جذب توریست باشد بنابراین از هر دو منظر اگر بخواهیم ما نگاه کنیم همچنین به لحاظ تمدن و امنیت و ساختمان و آثار تاریخی و چه به لحاظ مسایل زیست محیطی و طبیعی و جهانگردی و طبیعت گردی دنیای اسلام موقعیت بسیار خوبی دارد و به اصطلاح می تواند از صنعت توریست به عنوان منبع درآمد قابل توجهی بخصوص در برخی از کشورهای آن استفاده کند.) 

 تنوع فرهنگ، معیشت و زندگی در کشورهای اسلامی، امکان کسب تجربه های جدید را برای گردشگران فراهم می سازد. متأسفانه علیرغم جاذبه های فراوان این کشورها، کشورهای اسلامی سهم کمی از درآمد گردشگری در جهان دارند. براساس پیش بینی های سازمان جهانی گردشگری (WTO) تا سال 2020 میلادی، کشورهای واقع در افریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا که  بیشتر کشورهای اسلامی در این مناطق قرار دارند، همچنان سهم اندکی از درآمدهای این صنعت را به خود اختصاص خواهند داد. این درحالی است که عمده کشورهای اسلامی نظیر مصر، ترکیه، ایران، لبنان، مالزی، تونس، اندونزی و مراکش در ردیف سرزمین های پرجاذبه هستند و جاذبه های مورد توجه گردشگران را دارند.

آقای داکتر یزدانی درمورد جنبه های اقتصادی و اشتغال زایی صنعت توریسم برای جهان اسلام می گوید: 

 دکتر یزدانی: (باتوجه به اینکه متأسفانه همانطوری که شما فرمودید صنعت توریست با اینکه می توانست در جهان اسلام پایگاه خوبی داشته باشد اما ما شاهدیم که بسیاری از کشورها در حوزه آسیایی بخصوص کشورهایی مثل تایوان، چین و در حوزه های اروپایی و افریقایی که در جهان اسلام نیستند به نحو احسنت دارند از این صنعت بهره می گیرند حتی باز در میان کشورهای اسلامی هم مثلاً ترکیه خوب بهره گیری می کند و مصر تا حدودهای صنعت توریست به گونه ای است که هر توریستی که وارد کشور می شود یا هر گروهی از توریست ها که وارد کشور می شوند اینها مجموعه ای از مشاغل را درواقع می طلبند اعم از مشاغلی مثل هتل داری، حمل و نقل، صنعت، بازار خرید و فروش و ابزار و وسایلی که آنها نیاز دارند برای ماندن در آن کشور وسایلی که با خودشان می خرند و می برند تحت عنوان تجارت چمدانی همه اینها نکاتی است که می تواند کمپلکسی از مشاغل را ایجاد کند و اگر خوب مدیریت بشود این صنعت و خوب بهره برداری بشود به نظر من در قیاس با خیلی از منابع درآمدزای اقتصادی دیگر می تواند یک منبع درآمد عظیمی برای کشورهای اسلامی باشد به شرط اینکه از علوم و فنون جدید در صنعت توریست استفاده بشود به شرط اینکه برنامه ریزی اصولی و دقیقی درمورد این صنعت بشود، مسایل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، و حتی سیاسی – مذهبی به نوع احسنت مدیریت شود می تواند سهم قابل توجهی در درآمد کشورهای اسلامی داشته باشد.) 

 برای گردشگر مسلمان، اساساً فضای معنوی کشورهای مسلمان، خود دارای جاذبه است. بسیاری از مسلمانان دوست دارند به مناطقی سفر کنند که فرهنگ و ارزش های اسلامی بر آنها حاکم است. رعایت ارزش ها و آداب اسلامی ازجمله وجود غذاهای حلال و راحتی در انجام فرایض دینی، احساس امنیت و خاطری آسوده را برای گردشگران مسلمان فراهم می کند.

 دلایل چندی را می توان در عدم موفقیت برخی کشورهای اسلامی در جذب گردشگری برشمرد . بسیاری از این کشورها علیرغم برخورداری از جاذبه های گردشگری مذهبی، تاریخی، فرهنگی و طبیعی، فاقد زیرساخت های مناسب هستند. کم توجهی در استفاده از فن آوری های نوین اطلاعاتی، ضعف برنامه ریزی و مدیریت کارآمد در این صنعت، ازجمله دلایل عدم موفقیت کشورهای اسلامی در جلب گردشگر است. منافع فراوان فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی این صنعت، مسئولان گردشگری کشورهای اسلامی را بر آن داشته طی بررسی های کارشناسانه، به دنبال ارائه راهکارها و تدوین سیاست ها برای توسعه صنعت گردشگری در کشورهای اسلامی باشند.

 کارشناسان برنامه گفتند: به دلیل مزیت هایی که صنعت گردشگری در زمینه فرهنگی و اقتصادی برای جوامع دارد، سرمایه گذاری در این بخش می تواند فرصتی برای کشورهای اسلامی و ملل مسلمان برای نزدیکی به یکدیگر از یکسو و رشد اقتصادی آنها از سوی دیگر باشد. کشورهای اسلامی دارای پتانسیل های قابل توجهی در زمینه جذب گردشگر هستند. ذخایر تاریخی و گنجینه های فرهنگی – مذهبی در نقاط مختلف سرزمین های اسلامی، به عنوان یک مزیت برای جذب گردشگر به شمار می روند.

کارشناسان معتقد بودند، سیاست نزدیکی کشورها به یکدیگر، اطلاع رسانی دقیق، ایجاد تسهیلات ویزایی، امکانات وسیع سفر و ساماندهی گسترده برای اقشار مختلف کشورهای اسلامی، نقش مهمی در توسعه گردشگری در بین کشورهای اسلامی دارد.  این امر می تواند دولت های اسلامی را جهت رسیدن به یک زبان مشترک در زمینه توسعه گردشگری در کشورهای اسلامی یاری دهد. سرمایه گذاری کشورهای اسلامی در صنعت گردشگری، موجب بهره مندی جوامع اسلامی از مزایای اقتصادی و فرهنگی آن می شود. به علاوه این مزیت را نیز دارد که به دلیل نزدیکی فرهنگی ملی مسلمانان به یکدیگر، تأثیرات منفی ناشی از گردشگری جهانی را به حداقل می رساند.