محیط زیست  

صدا وسیله عمده ارتباطات است، وقتی به صورت موسیقی باشد ظاهرا مطلوب به نظر می‌رسد. لیکن آلودگی صوتی ، با ترازهای نامطلوب ، مسأله بسیار مهم جوامع پیشرفته است. اینک مقررات ترازهای مجاز نوفه را که بوسیله خودروهای کوچک و بزرگ در شاهراهها تولید می‌شوند، محدود می‌کند. حدود شدت مجاز برای نواحی مجاور یک شاهراه ، 70 دسی بل و داخل محیط کار ، 55 دسی بل است.

صدا می‌تواند عملکرد انسان ، خواب ، استراحت و ارتباط را آشفته کند، می‌تواند باعث از بین رفتن شنوایی و ایجاد آثار روانشناسی و فیزیولوژیکی (ساختمان بدن) و حتی واکنشهای پاتولوژیکی (در مقابل نور) گردد. اما بخاطر پیچیدگی و برهمکنش صدا با عوامل دیگر محیطی تحقیقات و تجزیه و تحلیل مستقیم آن امکان ندارد. شاید مهمترین موضوع ، صداهای صنعتی و آثار آن باشد وکاملا واضح است که باید برنامه‌هایی برای حفظ شنوایی و مراقبت صدای محیط وجود داشته باشد. بجز صدای در کارگاههای صنعتی که باعث آثار سوء بر کارگران می‌شود، صداهای ناشی از ترافیک جاده‌ها منبع اصلی صداهایی است که ممکن است باعث آشفتگی وآثار سوء بر تمامی افراد شود. همچنین برای افرادی که در همسایگی فرودگاهها زندگی می‌کنند صدای هواپیماها یکی از منابع اثر سوء است.

اطلاعات اولیه

عامل صدا ، انسان و سایر موجودات زنده را از بین نمی‌برد بلکه باعث ضعف شنوایی ، ناشنوایی و ناراحتی‌های عصبی می‌گردد. معمولا شدت صدا را با واحدی به نام دسی بل نشان می‌دهند برای سنجش صداها نسبت log آنرا تعین می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که از دست دادن شنوایی با سن افراد در جوامع صنعتی دیده می‌شود.صدا‌های شدید کوتاه مدت در انسان باعث ناشنوایی موقت می‌شود.

اگر انسان در معرض صداهای بلند ، برای مدت طولانی تری قرار گیرد ناشنوایی دائم پیش می‌آید. صدایی برابر 90 دسی‌بل روی سیستم عصبی تاثیر می‌گذارد. در ممالک پیشرفته قدرت شنوایی زنان بهتر از مردان است. زیرا از نظر مشاغل صداهای کمتری را تحمل می‌کنند. آلودگی‌های صوتی که در اطراف مناطق مسکونی موجب ناراحتی می‌گردند عبارتند از :

·         کارخانجات

·         کار‌های ساختمانی

·         صدا‌های ناشی از سیستم تهویه منازل

·         صدای ناشی از حمل و نقل (صدای موتور هواپیما ، بوغ اتومبیل). (سر و صدای داخل منازل مثل صدای تلوزیون و جاروبرقی و. نیز حایز اهمیت اند)

ماهیت صوت

صدا از ارتعاشات مکانیکی (نیروی مقاوم) اجسام و مولکولهای هوا بوجود می‌آید و به صورت امواج طولی جابجا می‌شود و با واحدهای وابسته به انرژی اندازه گیری می‌شود. خروجی یک چشمه صوتی بر حسب وات اندازه گیری می‌شود و شدت صدا در یک نقطه از فضا با نرخ فلوی انرژی در واحد سطح ، یعنی وات بر متر مربع اندازه گیری می‌شود. شدت ، متناسب با میانگین مربعی از فشار صوت است و چون دامنه تغییرات آن وسیع است بر حسب دسی بل بیان می‌شود.
از آنجا که آثار صوت شدیدا به فرکانس (بسامد) ارتعاشات بستگی دارد، تحلیل طیفی در اندازه گیری صوت بسیار مهم است. تجزیه و محاسبه نشان می‌دهد که مقدار شدت با سه عامل نسبت مستقیم دارد: با مجذور دامنه ارتعاش ، با مجذور فرکانس و با وزن مخصوص محیط.

زیر صوت و مافوق صوت:

صداهای با فرکانس زیر 16 هرتز به فرکانسهای زیر صوت مشهورند. ادراک صداهای 2 هرتز تا نزدیک 100 هرتز ترکیبی از حس شنیداری و حس لامسه است. برای مثال فرکانسهای حدود 10 هرتز می‌تواند با سوار شدن بر طنابهای صوتی باعث ناراحتی شود. عملیاتی که باعث سطح بالای صداهای زیر صوتی شود، می‌تواند سبب یک فشار نرم گردد که باعث یک حس غریب شنوایی که می‌توان با اضطراب و دلشوره آن را توصیف کرد، شود.

سطوح بالای صداهای زیر صوت می‌تواند باعث طنین در بخشهای خاصی از بدن مثل سر شود که سر درد شدید را در پی‌دارد. آثار بلند مدت این تحریکات هنوز مشخص نیست. آاثار صداهای فراصوت با شدت زیاد (فرکانس بالای 20 کیلو هرتز و 105 دسی بل شدت) گزارش شده که شبیه به حالات مربوط به استرس است. اگر چه پذیرفته شده است شدتهای زیر 105 دسی بل آثار سوئی ندارند، ولی شدتهای بین 98 الی 102 دسی بل می‌توانند باعث تغییراتی در ساختمان بدن شوند.

اثرات آلودگی صوتی:

آزمایشات نشان می‌دهند که صدای به شدت 160-150 دسی‌بل برای بعضی حیوانات کشنده و مرگبار است. این حیوانات قبل از مرگ به تشنجات موضعی ، فلج و رعشه دچار می‌گردند. در انسانها رنگ‌پریدگی و بالارفتن فشارخون از اثرات آلودگیهای صوتی است. درجه حرارت بدن نیز کاهش می‌یابد. صدا‌های مداوم عکس العملهایی را در بدن ایجاد می‌نماید. از جمله انقباض رگها بیشتر می‌گردد است. درجه حرارت بدن نیز کاهش می‌یابد. صدا‌های مداوم عکس‌العملهایی را در بدن ایجاد می‌نماید از جمله انقباض رگها بیشتر می‌گردد و این حالت پس از قطع صدا هنوز ادامه می‌یابد. بدن انسان در خواب نیز یه محرکهای صوتی پاسخ می‌دهد بدون اینکه فرد از خواب بیدار شود. (ضربان قلب و حالات ماهیچه‌ها تغییر می‌کند.(

بیماری رینا Rahnauld :

بررسی‌ها نشان می‌دهد که کارگران کارخانجات چوب بری که با اره کار می‌کنند و صدای 125 دسی بل را تحمل می‌نمایند شبها وقتی به خانه برمی‌گردند انگشتان آنها سبز رنگ بعد سفید می‌گردد که علائم بیماری وازواسپاستیک می‌باشد که در نتیجه انقباض رگها و نارسایی در جریان خون عارض می‌گردد. که این ناراحتی به نام بیماری رینال یا انگشتان مرده معروف است.

نتایج حاصل از آزمایشات روی حیوانات :

1.    موشهای آزمایشگاهی که در معرض صدای شدید قرار می‌گیرند به بیماریهای ویروسی حساستر می‌گردند.

2.    صدای فوقالعاده شدید در فعالیتها و عملکرد کبد حیوانات تغیر ایجاد می‌کند.

3.    صدای بلند بیش از 115 دسی‌بل باشد فساد دندانهای موشها را سبب می‌گردد.

4.    کلسترول و چربی خون نیز افزایش می‌یابد. مقدار اسیاسکوربیک کاهش و مقدار گلبولهای سفید تا %50 تقلیل می‌یابد.

تاثیر صدا به چه عواملی بستگی دارد؟

1.    طبیعت و شدت صدا

2.    نزدیکی شخص به منبع اصلی صدا

3.    ادامه و مداومت صدا

4.    وضع و موقعیت فیزیکی فرد

روشهای جلوگیری از آلودگی‌های صوتی:

با توجه به اینکه معمولا صدا‌ها از تولید کننده‌ای پخش ، توسط گیرنده‌ای دریافت می‌شوند بنابراین جهت کنترل این آلودگی ، کاهش شدت صدا جلوگیری از انتشار و نفوذ صدا و محافظت از گیرنده (سیستم شنوایی) می‌تواند موثر باشد. بنابراین در جهت جلوگیری ار آلودگی شدید صوتی :

1.    میزان صدا در محیطهایی که کارگران بطور مداوم در معرض فعالیتهای مغزی قرار دارند نباید از 10 دسی‌بل تجاوز نماید.

2.    سعی شود از ورود ماشین آلات که بیش از حد معین آلودگی صوتی تولید می‌کنند جلوگیری شود.

3.    صدای ماشین‌آلات کارخانه‌ها نباید به بیرون ازکارخانه‌ها برسد.

‌منشا آلودگی صوتی را باید از بین برد:

1.    سعی شود از ایجاد واحدهای مسکونی در مجاورت فرودگاهها جلوگیری شود.

2.    ضد صدا کردن ساختمانها و واحدهای مسکونی.

3.    مضاعف یا دو لایه کردن شیشه پنجره‌ها در جهت جلوگیری از نفوذ صدای بیرون به داخل ساختمان.

4.    محدود و ممنوع کردن عبور کامیونها و وسائط نقلیه پر صدا.

5.    ایجاد نوارهای عریضی از درختان و پوششهای گیاهی که به میزان 10 دسی‌بل از شدت صوت می‌کاهد

شدت صوت

احساس بلندی و کوتاهی صدا مربوط به انرژی حمل شده با امواج صوتی است و بر حسب واحد دسی بل می‌باشد که یک واحد مقایسه‌ای است و عبارت است از ده برابر log نسبت شدت صدای مورد نظر «I» به شدت یک سطح مقایسه‌ای (₀I)= بطور قراردادی صدایی است که دارای 0002/0 میکرو بار فشار بوده و به عنوان آستانه شنوایی در انسان در نظر گرفته می‌شود.

dB=10log10/10

بنابراین 10 برابر افزایش در شدت یک صدای خالص فقط 10 دسی بل به مقیاس شدت اضافه می‌کند یا اینکه می‌توان گفت مثلا صدای 50 دسی‌بل 10 برابر بلندتر از صدای 40 دسی‌بل و 100 برابر بلندتر از صدای 30 دسی‌بل است. فرکانس شنوایی انسان بین20000 - 20 سیکل در ثانیه یا معادل شدت صوتی برابر با 120 - 0 دسی بل است. صحبتهای معمولی در فرکانس بین 10000-250 سیکل در ثانیه انجم می‌شود که دارای شدتی برابر با 60 - 30 دسی بل می‌باشد. ترافیک سبک در 30متری دارای شدت صدای 55 دسی بل می‌باشد و عدد برق 120 دسی بل صدا ایجاد می‌نماید.
استانداردهای صدا در هوای آزاد ایران از 7 صبح تا 10 شب و از 10 شب تا 7 صبح به قرار زیر است.

پیامدهای منفی و زیانبار ناشی از آلودگی صوتی بطور کلی در انسانها به قرار زیر است:

1.    نگرانی و ناراحتی عصبی

2.    نگرانی همراه با خستگی و کاهش راندمان کار

3.    دگرگونیهای دائم یا موقت در رفتار زیستی از قبیل انقباض نایژکها و تغییر ضربان قلب

4.    ضایعه در دستگاه شنوایی و دیگر دستگاهای بدن.

آلودگي صوتي يكي از انواع آلودگي‌هاي زيست‌محيطي است كه سلامت و بقاي موجودات زنده را تهديد مي‌كند و به مخاطره مي‌افكند. ميزان عوارض جسمي و روحي اين نوع آلودگي بر انسان بويژه در محيط شهري به اندازه‌اي است كه براي آن، استانداردهاي فني و بين‌المللي تعيين شده است و دولت‌ها و متوليان شهري اصولا به رعايت آنها ملزم هستند. در شهري نظير تهران ميزان اين آلودگي فراتر از حدمجاز است و طبق بررسي‌هاي فني پراكنده، برخي نقاط در مرحله بحراني و خطرناك به سر مي‌برند. نكته مهمي كه اغلب كارشناسان درباره افزايش ميزان آلودگي صوتي شهر تهران به آن اشاره دارند، نداشتن راهبردي جامع در سطوح مختلف مديريتي و فني براي كاهش آن در گذشته و حال حاضر است. احتمالا عادت كردن گوش مردم و مسوولان به اين نوع آلودگي و دشواري‌هاي مقابله با آن دليل اين جدي نگرفتن و بي‌توجهي مزمن است؛ اما براستي مگر مي‌توان اين معضل جدي و آلودگي پرعارضه را كه روش‌هاي كاهش آن امروز به يكي از شاخصه‌هاي ايمني و سلامت شهرها تبديل شده است، بدين آساني ناديده گرفت و درباره‌اش بي‌اعتنا بود؟

در حقيقت هزينه‌هاي سنگين و جبران‌ناپذير آلودگي صوتي در حوزه‌هاي اقتصادي، اجتماعي، رفاهي، بهداشتي و درماني و ... ناديده انگاشتن آن را در بلندمدت به آسيبي جدي براي شهروندان مبدل مي‌كند كه بايد بالاخره برايش چاره‌اي انديشيد. در اين باره پيش از هر كار لازم است هزينه‌هاي يك واحد‌ آلودگي صوتي در محيط شهري تعيين شود تا شايد هشدار و انگيزه‌اي براي شروع اقدامات عملي و ملموس براي مقابله با آن باشد.

در اين نوشتار به ماهيت‌شناسي آلودگي صوتي، علل، عوارض، تبعات پر دامنه آن بر سلامت جامعه شهري و ارائه راهكارهاي احتمالي در اين حوزه پرداخته‌ايم.
آلودگي صوتي در محيط شهري به اين صورت تعريف مي‌شود: صدايي ناخواسته با مدت زمان، شدت يا كيفيتي كه به انسان آسيب جسمي و روحي وارد مي‌كند. اين نوع‌‌ آلودگي در محيط كارگاه‌ها و شهرك‌هاي صنعتي بيشتر به گوش مي‌رسد، اما هر گوشه و كناري از شهرهاي امروزي به دليل عواملي نظير ترافيك، ساخت و ساز، انواع و اقسام صداهاي مكانيكي و الكتريكي، منابع انساني و ... از اين آسيب در امان نيستند به طوري كه سازمان بهداشت جهاني (WHO) آلودگي صوتي را به دليل كثرت منابع (ترافيك، صنعت، محل كار و همجواري)‌ خطري جدي براي سلامت شهروندان معرفي كرده است. شدت صوت با واحدي به نام دسي‌بل و دربازه صفر تا 130 اندازه‌گيري مي‌شود كه آستانه شنوايي و كري براي انسان است. تاثير صدا بر سلامت انسان به عواملي نظير شدت، نوع، نزديكي به منبع، مداومت، وضعيت، موقعيت و البته حساسيت فرد در مقابل آن بستگي دارد و با اين توضيح شدت صوت تنها يكي از پارامترهاي مهم در اندازه‌گيري و سنجش ميزان آلودگي محسوب مي‌شود. قرار گرفتن در معرض صدايي با شدت 85دسي‌بل كه در حد يك ترافيك سنگين است به گوش انسان صدمه جدي وارد مي‌كند و قرارگيري بيش از 2 دقيقه در معرض صدايي با شدت 109 دسي‌بل ممكن است به كري موقتي انسان منجر شود. تاثير آلودگي صوتي بر سلامت گوش انسان غالبا تدريجي است و پيرگوشي و آسيب‌هاي دستگاه شنوايي همزمان با بالا رفتن سن در محيط‌هاي شهري از اين نوع آلودگي ناشي مي‌شود. صحبت‌هاي معمولي 30 تا 50 دسي‌بل و ترافيك سبك 30 تا 55 دسي‌بل شدت صوت ايجاد مي‌كند و ناگفته نماند هر 10 دسي‌بل افزايش شدت صوت برابر با افزايش 10 برابري صدايي است كه به گوش انسان مي‌‌رسد.

منابع آلودگي صوتي در شهرها :

منابع آلودگي صوتي بسيار متنوع هستند و در شهرها مي‌توان آنها را به 2 دسته داخلي و خارجي تقسيم كرد. منابع خارجي صداي محيط كار، مكان‌هاي خاص نظير مجاورت فرودگاه‌ها، صداي بوق خودرو، ضبط يا راديوي وسايل نقليه، ترمز ناگهاني، تصادفات، صداي اگزوزها، اورژانس، آژيرهاي خطر، دزدگير، ساخت و ساز، ماشين آلات صنعتي، خودروهاي باري و ... را شامل مي‌شود و منابع داخلي آلودگي صوتي بسته به نوع زندگي و رفتارهاي افراد عواملي همچون صداي تلويزيون، راديو، جاروبرقي، وسايل برقي نظير مخلوط‌كن و چرخ گوشت، سيستم‌هاي تهويه و... را دربرمي‌گيرد. علاوه بر آن صداهاي ناگهاني و بلند كه از منابع انساني ناشي مي‌شود، نوعي آلودگي صوتي محسوب مي‌گردد كه گاهي زيان آن از ساير منابع شهري بيشتر است. در تهران خودروها منبع اصلي و عمومي آلودگي صوتي هستند كه در كنار مسائلي نظير حجم بالاي ترافيك ساكن، عدم تفكيك كاربري‌ها، تردد خودروهاي باري، رعايت نكردن الگوهاي مناسب رانندگي، وجود كارگاه‌هاي صنعتي پراكنده، تردد خودروهاي فرسوده، و موتورسيكلت‌ها وجود فرودگاه‌ و راه‌آهن وضعيت را در بيشتر نقاط بحراني كرده و از حد استانداردهاي جهاني فراتر مي‌برد. به‌طوري كه كارشناسان داخلي معتقدند اين شهر رتبه اول را در ايران به خود اختصاص مي‌دهد و احتمالا يكي از آلوده‌ترين شهرهاي دنيا در حوزه آلودگي صوتي محسوب مي‌شود.

عوارض و آسيب‌هاي شنوايي :

ريتم امواج مغزي شهروندان تهراني تند‌تر از حد معمول است تعجب نكنيد. با وجود انواع گسترده آلودگي صوتي در تهران اين ادعايي است كه بايد صحت آن را دريافته‌هاي علم پزشكي جستجو كرد. تحقيقات روي امواج مغزي انسان نشان مي‌دهد. پس از قرار گرفتن در معرض يك صداي شديد، ريتم امواج مغزي تا 5 دقيقه تند‌تر نوسان مي‌كند. دكتر مهدي مشهدي، متخصص شنوايي نيز فهرست بلند بالايي از عوارض جسمي و روحي آلودگي صوتي در اختيارمان مي‌گذارد و در اين‌باره توضيح مي‌دهد. آلودگي صوتي قدرت شنوايي را بتدريج و به‌طور غير محسوس كاهش مي‌دهد و ابتدا بخش‌هايي كه وظيفه انتقال اصوات بلند را در گوش به عهده دارند ضعيف مي‌شوند و از ميان مي‌روند. قرار گرفتن دائمي در معرض اصوات بلند عارضه زنگ زدن، وزوز و سوت كشيدن گوش را به همراه دارد و از دست دادن قدرت شنوايي بر اثر آلودگي  صوتي برخلاف عوارض كهولت بر شنوايي انساني قابل درمان نيست و حداقل بازگشت به حال عادي غير ممكن است، چون در اين عارضه سلول‌هاي حلزوني گوش داخلي تخريب مي‌شود. سردرد، خستگي، افزايش فشار خون، تحريك‌پذيري و زود‌رنجي، ضعف سيستم ايمني بدن، سوء هاضمه و مشكلات گوارشي، آسيب‌پذيري در مقابل بيماري‌هاي ويروسي و عفوني و ... ديگر عوارض آلودگي صوتي هستند كه در شهرهاي شلوغ و صنعتي با شدت و ضعف نسبي رخ مي‌دهند.

وي كاهش قدرت يادگيري در كودكان، سقط جنين، كاهش وزن نوزاد در بدو تولد، عصبانيت‌هاي مقطعي، اختلال در مكالمه، بيخوابي، تشديد يا ايجاد بيماري‌هاي رواني، كاهش بازده فكري و جسمي، رنگ پريدگي، كاهش درجه حرارت بدن، انقباضات عضلاني و عروقي، استرس، بيماري‌هاي قلبي و عصبي، ام.اس و افسردگي را جزو عوارضي معرفي مي‌كند كه نقش آلودگي صوتي در بروز آنها اثبات شده است و در ادامه مي‌افزايد:  آلودگي صوتي يك مولد اساسي بيماري‌هاي عمومي و عضوي در انسان محسوب مي‌شود و متاسفانه در جامعه شهري ما تنها در مرحله عارضه و معلول با اين پديده مقابله مي‌گردد. علاوه بر آن، آرامش صوتي يكي از نيازهاي رواني شهروندان است كه عدم برخورداري از آن كيفيت زندگي و سكونت در شهرها را كاهش مي‌دهد و عارضه‌هاي رفتاري و اجتماعي غير مستقيم مي‌آفريند.

ريشه مشكل كجاست؟

آمارها نشان مي‌دهد بيش از 540 نقطه تهران با مشكل آلودگي صوتي شديد مواجهند و 5 منطقه 6،7،9،11،12 خارج استاندارد هستند. ميدان‌هاي توحيد، انقلاب و آزادي در ميان ديگر ميدان‌هاي شهر از اين نظر ركورد دارند و مناطق مركزي و جنوبي تهران بيشترين ميزان آلودگي صوتي را به خود اختصاص داده‌اند. وجود فرودگاه‌ها، ريل‌ راه‌آهن و مترو سطح گذر در مناطق جنوبي وضعيت را حادتر مي‌كند و ساكنان مجاور اين مكان‌هاي پرسروصدا را در معرض آسيب‌هاي صوتي جدي قرار مي‌دهد. آلودگي صوتي در بزرگراه‌هاي تهران حدود 75 دسي بل است كه 20دسي‌بل از استانداردهاي بين‌المللي بيشتر است و در خيابان‌هاي شهر اين تجاوز از استاندارد به 30دسي‌بل هم مي‌رسد. با اين وضعيت خودروها و موتور سيكلت‌ها متهمان اصلي آلودگي صوتي تهران هستند. خودروهاي فرسوده نيز جايگاه ويژه‌اي در ايجاد اين نوع آلودگي دارند كه متاسفانه مدام بر تعداد آنها افزوده مي‌شود و روند جايگزيني آنها به تاخير مي‌افتد. خودروي پيكان با 81 دسي‌بل آلودگي صوتي سهم خودروها را در اين حوزه افزايش مي‌دهد و موتور سيكلت‌ها كه 25 درصد بار حمل و نقل شهري را به عهده دارند با حداكثر 90 دسي‌بل در حالت عادي   بدون اگزوز ويژه! ‌ مقام دوم را به خود اختصاص داده‌اند. موضوع ديگري كه درباره تهران وجود دارد اختلاف ميزان آلودگي صوتي در روز و شب است. طبق استاندارد 50 و 35 دسي بل براي روز و شب شهرها بايد ميزان اختلاف حداقل 10 دسي‌بل باشد، در حالي كه در تهران اين اختلاف روزانه و شبانه حدود 4 تا 5 دسي‌بل است. درحقيقت وضعيت آلودگي صوتي در شب‌هاي تهران بدتر از روزهاي آن است و علت را بايد در روند ساخت و ساز، عبور خودروهاي باري و مكانيسم حمل زباله شهري جستجو كرد؛ البته در حاشيه اتوبان‌ها بايد نارسايي‌هاي فرهنگ رانندگي و مسائلي نظير بوق زدن پي در پي، تيك‌آف كشيدن، سرعت گرفتن و ترمزهاي ناگهاني خودروها را به اين منابع آلودگي شبانه اضافه كرد. صداي ناهنجار دزدگير خودروها را هم بايد جزو آلودگي‌هاي صوتي دردسرساز هنگام شب محسوب كرد كه گاهي با برخي نارسايي‌هاي فرهنگي و رفتاري پيوند مي‌خورد يا اصولا از آن ريشه مي‌گيرد. گويا برخي افراد علاقه‌ دارند حساسيت دزدگير خودرويشان را آنقدر بالا تنظيم كنند كه حتي عبور گربه‌اي از فاصله يك متري صداي آن را در آورد و همه همسايه‌ها را لب پنجره بكشاند و... . اغلب ساكنان تهراني حداقل در مقاطعي اين نوع آلودگي‌هاي صوتي شبانه و مزاحمت‌هاي دردسرساز را تجربه كرده‌اند و به قول يكي از ساكنان شمال شهر تهران: «شب‌ها با صداي دزدگير خودروهاي اهالي به خواب مي‌رويم و صبح‌ با صداي ساخت و ساز و داد و هوار كارگران ساختماني از خواب بيدار مي‌شويم. ساخت و ساز همزمان 3 آپارتمان در يك كوچه، عبور خودروهاي باري سنگين و تخليه مصالح و تيرآهن خواب و آرامش را از چشم همسايگان ربوده است.»

آلوده نشويد!

مقابله با آلودگي‌ صوتي و كاهش عوارض آن در محيط‌هاي شهري پيش از هر اقدامي نيازمند توجه جدي و ايجاد انگيزه‌هاي عملي است. نهادهاي اجرايي بالادستي و متوليان شهري بايد با آسيب‌هاي اين نوع آلودگي زيست محيطي و هزينه‌هاي سنگين و اجتناب‌ناپذير آن آشنا شوند و ضرورت مقابله با آن را بپذيرند. رفع آلودگي‌هاي صوتي هزينه‌اي گزاف دارد و بيشتر با مشكلات حقوقي، فرهنگي، فني، اجتماعي و حتي سياسي همراه است كه مانع عزم همگاني و برنامه‌ريزي جامع و منسجم براي آن مي‌شود. در كشور ما تا به حال چندين بار استانداردهاي آلودگي صوتي تعريف شده و جنبه قانوني و حقوقي نيز يافته است، اما عملي نمي‌شود. در اين باره به نظر مي‌رسد معضل آلودگي صوتي در ميان انبوه مشكلات و نارسايي‌هاي شهري و اجتماعي كه در كانون تبليغات رسانه‌اي قرار دارند، پنهان شده و به قول معروف، آنقدر صنم داريم كه ياسمن در آن گم است!

رفع آلودگي صوتي امروزه يكي از اولويت اصلي مديريت مدرن شهري محسوب مي‌شود و تمجيد استانداردهاي الزام‌آور قانوني و حقوقي براي آن در سطوح منطقه‌اي، ملي و بين‌المللي رواج بسيار دارد. براي مثال، استانداردهاي اتحاديه اروپايي تهيه نقشه‌هاي صوتي را براي مناطق و كاربري‌هاي مختلف شهري و صنعتي كشورهاي عضو الزامي مي‌كند و بالطبع اين نقشه‌ها فقط براي موجود بودن تهيه و تدوين نمي‌شوند. نقشه‌هاي صوتي گام اول هستند و تعيين مي‌كنند چه مقدار آلودگي صوتي داريم و قرار است از كجا به كجا برسيم تا راهكارهاي مقابله با آن شكل بگيرد. ضعف‌هاي اطلاعاتي در جوامع شهري ما در اين باره به اندازه‌اي جدي است كه كارشناسان تنها حدس مي‌زنند آلودگي صوتي در مناطق مسكوني،‌تجاري، صنعتي، مسكوني  صنعتي و مسكوني تجاري تهران بيش از استانداردهاي فني و بين‌المللي باشد. اين حدس و تخمين كه با شدت و ضعف نسبي قرين واقعيت است، از تداخل بي‌قاعده كاربري‌هاي متضاد و متعارفي در تهران و عدم اجراي اقدامات گسترده براي مقابله با انواع آلودگي‌هاي صوتي ناشي مي‌شود. كثرت منابع توليد آلودگي‌ صوتي در شهرها راهكارهاي متعددي براي مقابله پيش رو مي‌گذارد كه هر كدام بخشي از آلودگي‌ها را از ميان مي‌برندو تنها اجراي آنها در برنامه‌اي جامع و هماهنگ نتيجه مطلوب را حاصل مي‌كند. برخي از اين راهكارها مقطعي و مستقيم هستند و برخي ديگر به برنامه‌هاي بلندمدت يا غيرمستقيم نظير نظارت، كنترل، هدايت و فرهنگ‌سازي نياز دارند.

رضا عليزاده، كارشناس ارشد مديريت امور شهري براساس تحقيقي كه در اين باره انجام داده است مهم‌ترين روش‌هاي مقابله با آلودگي صوتي شهرها را در 2 دسته شرح مي‌دهد: <يك دسته روش‌هاي كاهش آلودگي است كه به جلوگيري از انتشار يا دريافت آلودگي‌هاي موجود و اجتناب‌ناپذير اشاره دارد. ايجاد ديواره‌هاي صوتي در بزرگراه‌ها و معابر، عايق‌بندي ديوار واحدهاي مسكوني و صنعتي، استفاده از مواد جاذب صوت در سازه‌هاي شهري و پنجره‌ها و درهاي منازل، استفاده از شيشه‌هاي دوجداره در معماري ساختمان‌ها، رعايت فاصله قانوني مكان‌هاي مسكوني از منابع توليد آلودگي‌ صوتي نظير معابر پرتردد، ايجاد موانع بتوني، شيشه‌اي، طبيعي يا فضاي سبز در حاشيه منازل مسكوني يا بزرگراه‌ها و بخشي از اين روش‌هاي كاهنده هستند. تحقيقات نشان مي‌دهد نصب عايق‌هاي صوتي در بزرگراه‌ها يا ايجاد فضاي سبز حجيم در حاشيه معابر يا منازل حداقل 10 دسي‌بل از ميزان آلودگي‌هاي صوتي مي‌كاهد. ايجاد تپه‌هاي كوچك سبز در حاشيه بزرگراه‌هاي پرتردد نيز كه در اين حوزه تنها اقدام شايع در معماري شهري ترافيكي ما محسوب مي‌شود، روشي موثر و مطلوب است. وي دسته ديگر روش‌ها را ناظر بر پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي معرفي مي‌كند و درباره آنها مي‌افزايد: توليد وسايل نقليه استاندارد و كم‌صدا، اعمال محدوديت در تردد خودروها و موتورسيكلت‌ها، اجباري شدن معاينه فني وسايل تردد و رعايت استانداردهاي فني در اين حوزه، محدوديت سرعت، استفاده از روكش‌هاي ويژه براي آسفالت خيابان‌ها و اتوبان‌ها و همچنين تايرهاي كم‌صدا براي خودروها، ممنوعيت بوق زدن و اصلاح فرهنگ ترافيكي و نظارت بر تردد خودروهاي باري در پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي در شهرها موثرند.

ناگفته پيداست اين روش‌ها نيز مانند شيوه‌هاي قبلي اقدامات گسترده‌اي را شامل مي‌شود كه به بسترسازي مناسب در حوزه‌هاي فرهنگي، قانوني، حقوقي، قضايي و فني نياز دارد.

در پايان دوباره بر اين نكته تاكيد مي‌شود كه آلودگي صوتي معضلي جدي است كه بي‌اعتنايي به آن نه‌تنها وضعيت را حادتر مي‌كند، بلكه به تحميل هزينه‌هاي مستقيم و جانبي بيشتري منجر مي‌شود كه ضرر آن در نهايت به آحاد جامعه بازمي‌گردد. مقابله با يك معضل اجتماعي هنگامي كه ابعاد كوچك‌تري دارد به مراتب آسان‌تر و كم‌هزينه‌تر از زماني است كه دامنه آسيب‌هاي آن در شوون جمعي گسترده مي‌شود و همه اعضا را درگير مي‌كند.