محیط زیست  

آلودگي ناشي از مواد زائد اكسيژن‌خواه

مقدار اكسيژن محلول در آب تأثير مهمي بر جانوران و گياهان موجود در آن دارد بنابراين مواد زائدي كه به طور مستقيم يا غير مستقيم بر غلظت اكسيژن تأثير گذارند اهميت زيادي دارند بيشترين حجم مواد زائدي كه در جويبارها، رودخانه‌ها، مصبها و دريا تخليه مي‌شوند فاضلاب است كه ماهيت آن در اصل آلي بوده و تحت تأثير تجزيه باكتريها قرار مي‌گيرد تجزيه باكتريايي منجر به اكسيد شدن مولكولهاي آلي و تبديل آنها به تركيبات معدني پايدار مي‌گردد. در نتيجه فعاليت باكتريها غلظت اكسيژن محلول در آب كاهش مي‌يابد كه تا حدي با جذب اكسيژن از اتمسفر جبران مي‌شود با وجود اين اكسيژن در آب به كندي انتشار يافته و وقفه‌اي بين مصرف اكسيژن و توليد مجدد آن حاصل مي‌شود.

 اگر غلظت اكسيژن كمتر از  باشد ميزان اكسيداسيون هوازي كاهش مي‌يابد باكتريهاي بي‌هوازي مي‌توانند بدون استفاده از اكسيژن مولكولهاي آلي را اكسيد كنند اما محصولات نهايي شامل تركيباتي چون S₂ H (هيدروژن سولفيد)، ₄NH (آمونياك) و ₄CH (متان) مي‌باشد كه براي بسياري از موجودات سم محسوب مي‌گردد و اين فرآيند خيلي كند‌تر از تجزيه هوازي است بنابراين احتمال تجمع مواد زائد وجود دارد. بعضي از مواد زائد معدني بدون دخالت باكتريها، در آب اكسيد مي‌شوند كه اينها هم اكسيژن آب را مصرف مي‌كنند. آب زماني به عنوان آلوده شده طبقه‌بندي مي‌گردد كه غلظت DO به زير سطح مورد نياز براي بقاء زيست طبيعي در آن در بيايد علت اول براي كم شدن اكسيژن آب موادي هستند كه به طور كلي زباله‌هاي متقاضي اكسيژن (اكسيژن‌خواه) ناميده مي‌شوند، موادي كه به راحتي به وسيله فعاليت باكتريها در حضور اكسيژن شكسته و پوسيده مي‌گردند بنابراين حضور چنين مواردي در آب به سرعت منجر به تخليه اكسيژن محلول در آب مي‌گردد گرچه بعضي از مواد غير آلي در اين دسته پيدا شده‌اند اما بيشترين زباله‌هاي نيازمند به اكسيژن را تركيبات آلي تشكيل مي‌دهند به خصوص آلوده كننده‌هاي اين طبقه از چنين منابعي مانند: فاضلاب محصولات خانگي و حيواني، زباله‌هاي صنعتي و فرآيند غذاسازي گياهان، گوشتخوار، تشكيل مي‌شوند. (عباس اسماعيلي ساري-1381).

جدي‌ترين معضل دفع مواد جامد در مصبهاي صنعتي و شهري است تاريخچه طولاني آلودگي و رفع آن در مصب تايمز يك رودخانه مهم براي آزاد ماهيان به حساب مي‌آمد فاضلاب شهر لندن يا به زمين‌هاي نواحي روستايي اطراف برده مي‌شد و به عنوان كود مصرف مي‌گرديد يا بسادگي در چاههاي فاضلاب يا خيابانها مي‌ماند تا فاسد شود جمعيت شهري براي آب نوشيدني تا حد زيادي به چاه‌ها و رودخانه تايمز وابسته بودند كه هر دوي آنها اغلب آلوده بودند و بيماري حصبه و نيز اپيدمي وبا در فواصل زماني مختلف وابسته بودند كه هر دوي آنها اغلب آلوده بودند و بيماري حصبه و نيز اپيدمي و با در فواصل زماني وابسته بودند كه هر دوي آنها اغلب آلوده بودند و بيماري حصبه و نيز اپيدمي وبا در فواصل زماني مختلف شيوع يافت. بعداً سيستم‌ تأمين آب لوله‌كشي اصلاح شده‌اي مورد استفاده قرار گرفت كه مقدمه چاه فاضلاب بود و ساخت سيستم مجراي فاضلاب آغاز گرديد كه مواد زائد را به رودخانه تايمر تخليه مي‌كرد در نتيجه اين اعمال بيماري كاهش يافت اما تايمز بتدريج آلوده گشت و تا دهه 1850 بسيار بد بو شده و عاري از ماهي گرديد.

در سالهاي آخر قرن نوزدهم تعداد محلهاي تخليه به رودخانه كاهش يافت و فاضلاب بطرف واحدهاي ته نشيني، لوله‌كشي شده و گل و لجن حاصل از آن به دريا تخليه گرديد با كاهش بار آلي وارد شده به مصب تا پايان قرن نوزدهم بهبود قابل ملاحظه‌اي در كيفيت آب پديد آمد بدليل رشد سريع جمعيت لندن در اوايل قرن بيستم مقدار فاضلاب‌ها بيشتر از ظرفيت سيستم تصفيه بود و تا دهه 1950 30 كيلومتر از رود تايمز از طريق لندن دچار شرايط كمبود اكسيژن در هواي خشك گرديد و مناطق رسوبدهي فاضلاب در معرض جزر و مد قرار گرفتند. بررسي‌هاي انجام شده در سال75 19 نشان داد كه در فاصله 70 كيلومتري لندن از كيوتا گراوزند هيچ ماهي زندگي نمي‌كند.

اصلاحات و توسعه سيستم فاضلاب در طول سالهاي 1964 تا 1976 موجب افزايش چشمگير مقدار اكسيژن محلول و بازگشت تعداد زيادي از ماهيان آزاد شد. بسياري از مواد زائد كه به دريا وارد مي‌شوند مواد بيوژن گياهي هستند. تجزيه مواد آلي و نيترات و فسفات موجود در فاضلاب رشد گياه را زياد مي‌كند ديگر منبع مهم مواد مغذي گياهي، كودهاي كشاورزي و رواناب مناطقي است كه در آنها كشاورزي فشرده انجام مي‌گردد ورود مواد مغذي گياهي رشد فيتوپلانكتونها و گياهان ثابت را افزايش داده و اين غني‌سازي بر تعدادي از موجودات زنجيره‌هاي غذايي سودمند است نظير جمعيتهاي باكتريايي كه تحت تأثير يك ورودي آلي افزايش مي‌يابند (ژاك ورنيه 1376).