محیط زیست  

تكثيرگياهان مرتعي

1- جنسي(توسط بذر)                         

2- غيرجنسي(توسط ريزوم،استولون،پياز)

تكثيرجنسي(بذري):

تمامي گياهان يكساله  وبيشترگياهان چندساله توسط بذرتكثيرمي شوند.

مزايا:

1- جهت توليدبذرموادغذايي كمتري لازم است وگياه مي تواندحتي درشرايط سخت ونامساعدنيزتوليدبذركند.

2- بذوردراثرباد،آب وحيوانات قادرند مساحت زيادي تغييرمكان دهند.

3- بذورقادرند به راحتي دوره خشكي رادرحالت خواب تحمل نموده ،قوه ي ناميه ي خودرابراي چندسالي حفظ كنند.

4- مقدارتوليدبذرتوسط گياهان بيشتربوده وامكان تكثير به تعدادزياد وجوددارد.

5- انتقال بذوراز يك محل به محل ديگرآسانتر صورت مي گيرد.

معايب:

1- اگر درموقع جوانه زدن بذر،رطوبت خاك ازحدلازم كمترباشد،جوانه بذرازبين خواهدرفت.

2- دربذوربه طوركلي (مخصوصادربذورگياهان مرتعي كه ريزهستند) به علت كمبودموادذخيره اي اگربذور درعمق بيشتري ازخاك قراگيرند،نهال جوان قادرنخواهدبودازخاك بيرون بيايد.(اين مطلب درمرتعداري حائز اهميت است).

*بذورگياهان مرتعي پس ازسبز شدن ،تااعماق زيادي درخاك فرو مي روندتاآب  وموادغذايي جذب كنند.مثلا ريشه گون(Astragalus sp) يك ماه پس ازسبز شدن با وجوداينكه داراي ساقه وبرگ بسيار كوچكي است تاحدوديك متردرخاك فرو مي رود.

تكثيرغيرجنسي:

1- ريزوم(rhizome):

عبارت است ازساقه زيرزميني كه درطبقات فوقاني خاك ( 5 تا20سانتي متري) به طورافقي پخش مي شود. ازمحل گره هاي واقع درروي ريزوم، جوانه ها رشد نموده وتوليديك نهال جديدي مي كنند.رشدطولي ريزوم ازچندسانتي متردر سال تا5 /1 متر(درگياه مرغ يا پنجه مرغي Cynodon dactyloN) مي رسد.

محاسن تكثيرريزومي:

·        چون موادغذايي موجود درريزوم به مراتب بيشترازبذرميباشددرنتيجه مي توانددرعمق بيشتري ازخاك قرار گيردوسبز شود.

·   درمراتع غالبا(به دليل چراي مفرط)گياهان مرتعي قادرواصولا فرصت توليد بذر راندارند.ولي باوجود ريزوم قادربه تكثيرمي باشند.البته توجه شود كه اگرگياه بيش ازحدموردچراقرارگيردحتي توسط ريزوم نيزقادربه تكثير نيست.

Phalaris  SP.و(چب)Poa pratensisوAgropyron smithi

 Spartina  Sp.و(چچم)  LoliumوAgropyron  Junceu 

2- استولون(Stolon):

استولون درروي سطح خاك رشدنموده ودرمحل تماس بندهاي آن با خاك ريشه ظاهرمي شود.

(تمشك)Rubus  sp،(بونو)Aeluropus  sp،(شبدرسفيد)Trifolium  repens

3- پياز(bulb):

ذخيره موادغذايي است كه جهت تكثيراستفاده مي شود. ساقه هاي قطور زيرزمين حاوي ذخاير فراوان غذايي هستند.(جوپيازدار)     Hordeum  bulbosum                      

رابطه چراوتكثيرگياهان مرتعي:

كم شدن گياهان مرتعي خوب درمرتع فقط به علت ازبين رفتن نهال هاي پيرنمي باشد بلكه اين امردراثرتوليد بذر وبه وجود نيامدن نهال هاي جوان درمرتع حاصل مي شود.

تاثير توليد چرا برروي بذر:

به دوصورت ممكن است باشد:

1- شدت چرابه اندازه اي باشد كه دام حتي ساقه هاي حامل گل را قبل ازتوليدبذر و رسيدن بذرچراكند.

2- فعاليت هاي فيزيولوژيكي گياه دراثر چرا به هم خورده ،گياه قادرنخواهد بودتوليدبذر نمايد تعداد ساقه هاي گل دهنده ومقدار بذر درگياهان چرانشده به مراتب بيشتراز چرا شده مي باشد.

                    جدول  -   درگياهAgropyron   inerme

تاثيرچراروي گياهان:

سه عامل زيردخالت دارد:

1- شدت چرا(In tensity)     2- تكرار چرا(Frequency)  3 - زمان چرا(Time)

1- شدت چرا:

چرابه هراندازه اي، باعث كاهش اندام هاي سبز گياهي ودر نتيجه باعث كاهش مساحت مواد غذايي مي گردد.چرا باعث قطع رشد ريشه وازبين رفتن قسمتي ازريشه مي شودوامكان نفوذ ريشه به اعماق خاك ميسر نمي گردد . در آزمايشي  توسط (1938،Flori)  در ريشه  گياهان (علف  گرامينه  مناطق  گرم) Bouteloua  gracilis و bouteloua eriopoda ديده شدكه:

تحت چراي سبك، عمق نفوذ ريشه بيش از120سانتي متر

درچراي شديد،  عمق نفوذ ريشه بيش از60سانتي متر

درچراي  خيلي شديد،  عمق نفوذ ريشه كمتر از30سانتي مترخواهد بود.

*چرا(خواه سبك ياسنگين ) ودرهرزماني ازسال برروي متابوليسم گياه تاثيرمحسوسي دارد.

باكم شدن ساخت وسازوذخيره ي موادقندي:

·        رشد ريشه كاهش مي يابد

·        مقاومت گياه در مقابل خشكي كم مي شود                 

·        محصول كاهش خواهد يافت.درنظرگرفتن اين نكات اساس برنامه هاي مرتعداري است.

2- تكرار چرا:

تكرارچرا برروي گياهان مرتعي درمناطق خشك ونيمه خشك بيشتر ازتاثير«شدت چرا است» زيرادراثرهربارچرا (ولوسبك) متابوليسم گياهي به هم خورده وهرتكرارچرا با تضعيف گياهان مترادف مي باشديعني خسارات ناشي ازچراي تكراري شديدتراست(به خصوص درمناطق خشك ونيمه خشك)

*دراثررشد مجدد، علوفه توليدشده ازشادابي وخوشخوراكي، ارزش غذايي وسرانجام هضم پذيري برخوردارخواهد بودوليكن«كل علوفه توليدشده» دراثر«چراهاي تكراري» كمترازحالتي خواهدبودكه «توليدگياه يك باربعداز خاتمه رشد» برداشت  شود.

*درمناطق مرطوب «تكرارچرا» باعث افزايش محصول خواهدشد (زيرا شرايط رويش گياهي فراهم است.)

3- زمان چرا:

تاثيرزمان برداشت ارتباط بامراحل فنولوژيك گياه وشرايط محيط دارد.درمناطق خشك ونيمه خشك زمان هاي حساس برداشت علوفه به ترتيب عبارت خواهند بود:

·        ازمراحل اوليه شروع رشدگياهي كه با استفاده ازموادذخيره اي سال قبل صورت مي گيرد

         (چراي زودرس)

·        زماني كه به علت خشكي محيط ، امكان ايجادرشدبراي گياه وجودندارد.

·   مرحله توليدبذر:دراواخرفصل رويش گياهي ،آخرين برداشت ياچرا مي بايستي طوري تنظيم شودكه گياه قادربه ايجادرويش وساخت وسازموادذخيره اي براي شروع رشددرفصل رويش آينده باشد.زيرا اگرفصل برداشت يا چراباخاتمه ي فصل رشد همزمان باشد، باعث تاثيرمنفي درتوليدسال بعدگياه مرتعي مي شود.

فنولوژيphenomerology عبارت است ازمطالعه تغييرات حياتي گياهان مثل تاريخ جوانه زدن بذور،شروع رشد،تاريخ شروع گلدهي و...

تاثير چراي دام برخاك مرتع:

 اگرچر ادراوايل بهاروموقعي كه خاك مرطوب است ،انجام شود باعث سفت شدن آن مي شود. برعكس درمواقعي كه خاك مرتع خشك باشد گوسفندان باعث:                          

1- نرم شدن سطح خاك (به خاطرهمين است كه گله دام راقبل ازبذرپاشي به داخل مرتع واردمي كنند )

2- زيرخاك قرارگرفتن بذورگياهان(به خاطرهمين است كه گله دام رابعدازبذرپاشي واردمرتع مي كنند) مي شود.

*نكته: درمراتعي كه اصلا چرانشده وعلوفه آن درو نشده (نسبت به مراتعي كه به مقدار كمتري موردچراواقع شده اند) رشدگياهان كمتراست.

گياهان درحالتي كه به مقداركمتري مورد چراواقع شده اند، قوي ترهستند. بخصوص درموردگراس ها، انواع چراشده، داراي بوته هاي پهن برگ خواهندبود،درصورتيكه انواع  چرا نشده قطرتاج گياه كمتري دارا مي باشند.

درمناطق خشك ،دراثرچرا، مقداري ازاندام هاي گياه برداشت شده وبه علت كم شدن سطح تعرق ،گياه بهترمي توانددرمقابل خشكي مقاومت كند.

يك نكته حائز اهميت است كه دراثرچرا، دام ها با افزودن كودباعث حاصلخيزي خاك مي شوند.