محیط زیست  

 چنار  Platanus

درختاني تک پایه با برگهاي ساده متناوب  با پهنك پنجه اي ، دمبرك نسبتاً بلند و گوشوارك بزرگ و زود افت هستند .برگها در جواني پتوئي و سپس برهنه و بدون کرک است .

گل آذينها كپه اي كروي و گلها منظم و تك جنس هستند . ، گلپوش و پرچم دوري يا پائيني 5-3 عدد جدا و يا پيوسته ، پرچمها 9-5 عدد ، تحمك 1 عدد يا 2 عدد پيوسته ، تمكن حاشيه اي ، برچه ها در حالت ميوه با همديگر چسبيده اند . گلهاي نر داراي 3 تا 6 پرچم اند كه هر يك در كنار يك پولك ، كه شايد همان كاسبرك باشد قرار دارند . گاهي نيز هر يك از پرچمها خود يك گل مستقل به شمار مي آيد . بساكها بوسيله سرپوش جانبي باز مي شوند 

گلهاي ماده داراي گلپوش تحليل رفته با 3 تا 6 برچه مستقل اند كه هر يك منتهي به يك خامه  دراز و محتوي يك تخمك است و آويخته است . ميوه مجموعه اي از فندقه هاي است كه هر يك منتهي به خامه اي بلند در بالا و انبوهي از كركها بلند و تار مانند و خشن در قاعده است و مجموع آنها بصورت گويچه هاي كوچك و آويخته از شاخه هاي چنار ديده مي شود  . دانه داراي جنين راست با آلبومين روغني و تحليل رفته است  .

جنس چنار   با 4 تا 7 گونه به تيره چنار Platanaceae تعلق دارد و در منطقه معتدله شمالي پراکنده است .

چنار اساساً درختي زيبا و نسبتاً بلند است ساقة آن به دلیل داشتن رتیدوم هایی که بصورت بصورت قطعاتي بزرگ و كوچك از تنه جدا مي شود و جاي آن بصورت لكه هاي سفيد تا مدتها بر سطح پوست تازه باقي مي ماند صاف است .

سیر قهقرايي تکامل اين گياهان بصورت تحليل رفتن گلپوش ، استقلال برچه ها ، راست بودن تخمك و تك جنس بودن گل ( كه همگي از صفات ابتدائي و سيار كهن اند )در نظر تكاملي ارزشهاي نابرابر هستند كه موقعيت و جايگاه تيرة چنار را در رده بندي نامطمئن و مشكوك مي سازند و موقعيت فعلي اين تيره در رده بندي ( كه آن را در مجاورت ساكسيفراگاسه قرار مي دهد )  با موقعيت قبلي آن ( كه در كنار تيرة گزنه جاي داشته  ) كاملاً مغاير است .

1-چنار شرقي Platanus  orientalis L.  :

از گونه هاي بسيار مشهور اين تيره چنار شرقي است كه خاستگاه اصلي آن آسياي صغير است و در ايران نيز از پايه هاي خودروي آن در نواحي غربي نام برده اند.

اين گونه در كوه سفر كرمان ، قم ، راجرد ، شاه چنار ، تفرش ، لرستان ( بيشتر خرم آباد ، سپيد دشت ، شاه بازان ) ، خراسان ( تربت جام ) و بسياري مناطق ديگر ايران مي رويد .

در جنگلهاي كرانه درياي مازندران كمياب است در جنگلهاي ديزگنه بجنورد بطور وحشي موجود است . در فلات ايران بفراواني كاشته مي شود و در همه جا آنرا چنار مي خوانند .

گلهاي آن يك جنس و در روي يك پاية قرار دارد . گل نر وماده بطور اجتماع قرار گرفته و كروي شكل است . گل نر داراي يك پرچم منفرد و گلهاي ماده يك كارپل دارد كه پس ازرسيدن به يك فندقه تبديل مي شود . اين ميوه ها نيز مانند گلها بهم چسبيده است و يك كره  تشكيل مي دهد چنار جزو درختان زينتي است و بواسطه برگهاي نسبتاً بزرگي كه دارد براي ايجاد سايه در باغها كاشته مي شود

پهنك برگ چنار ، كه در پايين تقريباً قلبي و در حاشية پنچه اي و داراي 3 تا 5 بخش نيزه اي و دندانه دار است ، در آغاز رشد از كركهاي انبوه پوشيده شده است كه بتدريج همه كركها مي ريزند و برگ فاقد كرك مي شود . و برگ كم و بيش دراز است و پائين برگ ، به علت وجود نيام مخروطي شكل پوشانندة جوانه كناري متورم به نظر مي رسد .

گل آذين آن كروي و يك پايه است و برروي پا يك بلندي قرار گرفته و آويزان است ميوه آن كروي مركب و قطر آن به بيش از دو سانتي متر بالغ مي گردد . نام آن در تمام نقاط چنار است و در كردستان جوهر ( jawhar) ناميده مي شود  .

نامهاي عربي آن صنار( sanar) ، دلب ( dolab) و عثيام ( aisam) مي باشد و در عراق به آن چنار گفته مي شود

چنار درختي است روشنائي پسند و پرنياز كه در خاكهاي خنك و ژرف و بارخيز خوب مي رويد . داراي ريشه هاي ژرف و سطحي است . رويش آن تند است و به بلندي 25 متر و قطر پنج متر مي رسد .

- كاربرد : چوب چنار بسيار سخت و داراي رشته هاي فشرده است و در درودگري و پيانوسازي صرف مي شود . از آن صندوق مي سازند . خوب رنده مي شود . سوخت آن بدنيست .

درخت چنار را بروش شاخه زاد ساده و يا شاخه زاد در جنگل دانه و شاخه زاد پرورش مي دهند . اين دو روش در بيشه هاي مصنوعي خراسان و اصفهان معمول است . درخت چنار چون درختي است زيبا و زينتي ، براي كاشتن اطراف خيابانها بسيار شايسته است و زيبائي اغلب خيابانهاي تهران و اصفهان مديون آن است

گونه P. orientalis L. تنها گونه اي از چنار است كه در ايران مي رويد و دارای يك زير گونه است .  

2-چنار برگ پنجه اي    Platanus orientalis f. digtata ( gord) janko:

برگهاي اين فرم چنار داراي سه تا پنج لوب عميق مي باشد و در پارك دانشكده كشاورزي كرج کاشته شده است .

يك گونة چنار P. vulgaris است كه بصورت خودرو  در جنوب اروپا و سواحل مديترانه اي مي رويد و در برخي از كشورهاي اروپائي ، مانند فرانسه ، فراوان كاشته مي شود و به چنار معمولي موسوم است

گونه اي از آن ، كه در بيشتر كشورهاي اروپايي كاشته مي شود ، داراي خاستگاه غرب آمريكاي شمالي است و به چنار غربي P. occidentalis L. معروف است .  

افرا Acer  :

درختي است از تيرة Aceraceae و از جنس Acer

درخت يا درختچه هاي كوتاهي هستند با برگهاي بدون گوشوارك و متقابل پنجه اي يا نشانه اي و گاهي نيز پهنك كامل دارند گلها انتهايي يا مابين به شكل گل آذين ديهيم ، خوشه به صورت دسته هايي مجتمعند كاسه 4-5 پر . جام 5-4 پر كه به هم تابيده و گاه از بين رفته اند پرچم گاهي به كلي از بين رفته ، گاهي پر شمار و به تعداد 4-5-8-10 متغير است تخمدان دو خانه ، ميوه فندقه بالدار و دو بدو بهم متصلند .

برگهاي تقريباً ساده و متقابل و گلهايي هميشه منظم با 8 پرچم و دوبرچة دو تخمكي است ميوه ثمر مضاعف و به اصطلاح دو ثمري ( دي سامار ) با دانه هايي داراي آلبومن نامشخص است دستگاه ترشح كننده شامل سلولهاي درازي است كه به صورت لولهاي ترشح كنندة ماده در بافتهاي چوب و آبكش ساقه و برگها قراردارند گياهان تيرة عموماً چوبي ، داراي گلهاي نرماده ، يا بر اثر عدم رشد يكي از اندامهاي جنس تك جنس و گاهي نيز فاقد گلبرگ هستند گاهي بر اثر رشد يا تقسيم برخي از قطعات حتي روي يك پايه نيز غالباً متغيرات ديسك در اكثر آنها خارج از پرچمها و گاهي نيز بين پرچمها قراردارد پرچمها معمولاً بر اثر از بين رفتن دو پرچم حلفي و قدامي به 8 عدد كاهش مي يابند برچه ها پيوسته اند از يك تخمدان دو تخمكي يا تخمكهاي راست ، خميده و يا واژگون را تشكيل مي دهند ميوه كه ناشكوفاست در حقيقت نوعي شيزو كارپ دومريكارپي است كه هر يك از آنها بر اثر رشد يكي از تخمكها حاصل شده محتوي يكدانه است و ثمري را با بالة يك طرفي تشكيل مي دهد و به اين ترتيب در افراها ، شيزوكارپها به دو مريكارپ يا ميوة دو ثمري تبديل مي شوند .

درختان اين تيره در نواحي جنگل و در خاكهاي گچي مي رويند و بخصوص در    جنگل هاي شمال ايران فراوان و گونه هايي از آنها در باغها و پاركها براي زينت كاشته مي شوند در بعضي از گونه ها مواد قندي بسيار وجود دارد از درختان پهن برگ با چوب صنعتي و بعضي زينتي هستند در زمستان خزان مي كنند برگها اكثراً بهجه اي متقابل شانه اي 5-3 برگچة نوكدار با دندانه هاي نامنظم است ميوه ها فندقه داراي دو بال بشكل 8 با زوائد بين دو بال كه از 45 تا180 متغير مي باشد و در تابستان      مي رسند افراها به بيشتر خاكها و شرايط مقاوم هستند .

نام علمي درختان افرا واژة لاتين است و به معناي تيز و سخت مي باشد و آن بعلت تيز بودن انتهاي لوب بزرگ بعضي از گونه هاي آن است اين درخت در ايران داراي گونه ها و  واريته هاي چندي است و غالباً داراي چوبهاي صنعتي مي باشد و علاوه بر     استفاده هاي مختلف صنعتي ، مبل سازي ، روكار و غيره در مصارف روستائي ، چوب آنرا براي تهية لت ، جهت پوشش خانه ها و تير و تخته هاي كندوج ( انبار برنج ) ،  دستة بلو و فوكا بكار مي برند و برگ آن عموماً به مصرف تعليف گاو مي رسد شكل برگ و ميوه و زاوية بين سوآكن و صاف بودن و يا كركدار بودن بذر يا داخل ميوه سبب تشخيص گونه هاي مختلف افرا از يكديگر مي گردد نام فارسي آن كه براي جنس متداول ميباشد و نام عربي آن اسفندان است

درختي با برگهاي ساده ، 8 پرچم ( ندرتاً 4 تا 12 پرچم ) تخمدان يك خانه ،‌ 1 خامه و 2 كلاله ميوه شامل دو فندقة بالدار ( دي سامار )

جنس مهم اين خانواده Acer با 100 گونه است

اين تيره در ايران داراي يك جنس به نام افرا است كه همة گونه هاي آن درختي هستند و در جنگلهاي شمال تا ارتفاع 2000 متري و همچنين در جنگلهاي غرب و جنوب ايران مي رويند و نامهاي محلي متفاوت دارند اين تيره مجموعاً در ايران مجموعا داراي 10 گونه ات كه غالباً عناصر اصلي روشهاي جنگلي را تشكيل مي دهند .