مناطق حفاظت شده ایران
مناطق حفاظت شده ایران
مناطق حفاظت شده و پارك وحوش، استان هرمزگان:
زندگى جانورى استان هرمزگان ، مانند ديگر نقاط ايران، به شرايط طبيعى، آب و هوا و پوشش گياهى بستگى کامل دارد. خليج‌فارس ودرياى عمان صدها گونه از آبزيان را درخود جاى داده‌اند.خليج‌فارس و درياى عمان صدها گونه از آبزيان را در خود جاى داده‌اند. دريا منبع عظيم مواد غذايى است و زيستگاه جانوران و پرندگان مهاجر يا بومى است که در فصول سال در نواحى مختلف آن به سرمى‌برند.
انواع پرندگان اين منطقه غير ازنژادهاى بومى، پرندگان مهاجر آفريقايى يا هندى هستند که پراکندگى آنها از دشت‌هاى ساحلى تا دامنه‌هاى جنوبى را در بر مىگيرد. در ارتفاعات استان انواع کل، قوچ، ميش و بز کوهى ، در دامنه‌ها و کوهپايه‌ها و دشت‌ها خرس ، آهو، جبير، کفتار، گرگ ، روباه و گراز يافت مى‌شوند . از پرندگان اين نواحى مىتوان به، کبک، تيهو، عقاب که در نقاط مختلف استان زندگى مىکنند، اشاره کرد. همچنين جانورانى چون انواع خرچنگ، صدف، دلفين، مار، سوسمار و لاک‌پشت نيز در کناره‌هاى سواحل و جزاير زندگى مىکنند. على‌رغم گرماى شديد هوا، پوشش گياهيِ اندک ومحدوديت آبهاى شيرين ، استان هرمزگان برخى از نادرترين گونههاى گياهى و جانورى را در خود جاى داده است که از ارزش‌هاى زيست‌محيطى قابل توجهى برخوردارند. در زير، مناطق حفاظت شدهٔ استان هرمزگان و عناصر مهم آن مورد اشاره قرار مىگيرند.
مناطق حفاظت شده و حيات وحش،خوزستان:
هورالعظيم،باتلاق‌ها،نيزارهاوسواحل زيباى خليج فارس درجنوب وکوه‌هاى بلند وبرف‌گيردرتمامى شمال وشرق جلگهٔ بسيارپست وگرم خوزستان،دورنماها وچشم‌اندازها واقليم‌هاى متفاوتى درچهارسوى استان فراهم آورده است.اين تضاد آشکاردرمحدوده‌اى چنين تنگ موجب غنا و تنوع چشمگير حيات وحش شده است.براساس برخى مطالعات وگزارش‌ها درخليج‌فارس بيش از ۲۰۰ نوع ماهى وجود داردکه از نظر تنوع وذخيره پروتئين از بهترين و کم‌نظيرترين ذخايرحيات‌وحش کشوربه حساب مى‌‌آيند.ازسوى ديگرپرندگانى چون غاز،مرغابى،مرغ نوک دراز،پليکان،حواصيل، اردک، لک‌لک، هوبره، مرغ ميش، درنا وفلامينگو که درسواحل جنوب ودرميان هورها و نيزارها زندگى مىکنند به غناى حيات‌وحش اين نواحى افزوده‌اند. در صورت برنامه‌ريزى و ساماندهى اين نواحى و جاذبه‌هاى دل‌انگيز و زيباى اين باتلاق‌ها و هورها به قطب‌هاى توريستى تبديل خواهند شد. پرندگان دريايى که هميشه نام و مکان زيست آنها اسرارآميز، الهام بخش و رويايى بوده است، در سراسر استان پراکنده‌اند. پرندگان ديگرى نيز مانند کبک، تيهو، باقرقره، قمرى، سار،کلاغ سياه و ابلق درلابلاى دره‌ها و بيشه‌ها و کشتزارهاى اين استان به وفور يافت مى‌شوند. اگرچه از يکصد سال پيش به اين طرف ديگراهالى اطراف رودخانه‌ها،هورها وکوهپايه‌‌ها چندان وحشتى از شيرها و پلنگ‌ها ندارند و جانوران گوشتخوارى ازاين دست کمياب شده‌اند،ولى هنوزگوشتخوارانى چون گرگ ، گربه وحشى، دله يا عروسک، گورکن، عسل‌خوار و کفتار در اطراف بيشه‌ها ،رودخانه‌ها ودره‌هاى اطراف کوهها در بعضى مواقع گزارش شده‌اند.
هنوزهم ممکن است کسانى درلابلاى درخت‌هاى بادام کوهى،بلوط وتوت اين نواحى بتوانند سنجاب‌هاى ايرانى دم بلند.پرمو، دم فرفرو بدن قرمزحنايى را ببينند که درحال بيرون آمدن ازحفرهٔ يکى ازدرخت‌ها هستند.گربه تيغى ياتشى جونده ايرانى ونيزانواع موش‌هاى سياه وموش‌هاى دوپاى ۵ انگشتى وسه انگشتى،خرگوش وحشى در گوشه و کنار اين استان به چشم مى‌خورد.بر اساس آخرين گزارشها بيشه‌هاى انبوه وبکرکرخه هنوزهم ايستگاه طبيعى وآخرين پناهگاه گوزن‌هاى زرددر ايران و جهان است . گراز وحشى يکى ديگر از انواع زوج سمى‌ها است که در بيشتر نواحى باتلاقى و بيشه‌هاى اطراف رودها به چشم مى‌خورد.
مناطق حفاظت شده و شكارگاه‌ها، استان بوشهر:
محدوديت‌هاى پوشش گياهى و خشکى و گرمى عمومى هوا، سبب شده است تنها جانورانى بتوانند در اين ناحيه زندگى کنند که با محيط طبيعى آن سازگار شده‌اند. در بيابان‌ها و کوهپايه‌ها و ارتفاعات داخلى به ويژه کوه سياه اطراف خورموج و اطراف چشمه‌ها ، تنگه‌ها و فضاهاى سبز اين استان ، حيوانات وحشى گوناگونى زندگى مىکنند. از مهم‌ترين جانوران اين نواحى مىتوان به کل، بز،ميش وقوچ وحشى اشاره کرد که تعداد کل آنها را حدود ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ رأس برآورد کرده‌اند.
علاوه بر حيوانات مذکور، در آبهاى خليج فارس و جزاير محدودهٔ اين استان، جانوران دريايى فراوانى وجود دارند که برخى از آنها بومى وبرخى ديگر مهاجراند وفقط گهگاه از آن عبور مىکنند. از جمله مهم‌ترين آنها، ميگو (ملخ دريايى)، انواع کوسه (بمبک) ، دولفين (پى‌سو) ، لاک‌پشت ، خرچنگ ، انواع عروس دريايى (دُل)، ماهى مرکب (خساک) ، ماهى عقرب ( فرياله ) و سفره ماهى ( لُقمه ) را مىتوان نام برد. پرندگان بسيارى در استان بوشهر، خاصه در سواحل آن ديده مى‌شوند که مهم ترين آنها عبارت‌اند از : کبک ، تيهو، بى‌دم ، بلدرچين ، هوبره ، قمرى ، سار، پرستو، قبا سوزک، ترنى، حمامى، کلاغ جيروک ، بلبل، تليلى، شالو، مرغ غواص، حواصيل، درنا، هفت رنگ، خردل، دراج، کبوتر چاهى و هدهد.
برخى از اين پرندگان تنها در فصل زمستان براى صيد ماهى از هند و آفريقا به سوى خليج فارس مهاجرت مىکنند. اين پرندگان مهاجر مدتى در سواحل و جزاير اطراف استان اقامت کرده و سپس به وطن اصلى خود مراجعت مىکنند. اما برخى ديگر از پرندگان اين استان بومى اين منطقه هستند و زيستگاه اصلى آنان نيز همين استان است.
مناطق حفاظت شده و شكارگاه‌ها، استان كهگیلويه‌وبويراحمد:
استان کهگيلويه وبويراحمد يکى اززيباترين استان‌هاى کشوراست که ترکيب کوه،دشت،جنگل وعناصرى همچون چشمه‌هاى طبيعى، آبشار و ... رايکجادرخود دارد.يکى اززيباترين عناصرطبيعى استان منطقهٔ حفاظت شده دنا است که موزه‌اى بزرگ و باز ازتنوع گياهان، جانوران و پديده‌هاى طبيعى ديگرمى‌باشد.
مناطق حفاظت شده و شكارگاه‌ها، استان كرمان:
انسان همواره با دخالت در نظام پيچيدهٔ اکوسيستم‌هاى طبيعى موجب به خطرانداختن حيات خودوسايرموجودات گرديده است. به منظور تضمين بقا وتداوم اکولوژيک وحفظ تنوع ژنتيکى جانوران،انتخاب قسمت‌هايى ازطبيعت وتحت حفاظت قرار دادن آن بصورت يک ذخيره‌گاه زيستى براى نسل امروزونسل‌هاى آينده ضرورت يافته است.براى حصول به چنين هدفى سياست هاى مختلفى به کار گرفته شده که معتبرترين آنها طبقه‌بندى ده‌گانهٔ اتحاديهٔ بين‌المللى حفاظت از محيط و منابع طبيعى است. براين اساس در ايران نيز مناطقى برگزيده شده و تحت عنوان ذخيره‌گاه زيستى ومناطق حفاظت شده اداره مى‌شوند.در استان کرمان به لحاظ موقعيت جغرافيايى، طبيعى وشرايط اقليمى،گونههاى مختلف حيوانات وحشى واهلى درقسمتهاى کوهستانى و جلگه‌اى آن زندگى مىکنند.
به همين خاطر نيز مناطقى از محدودهٔ استان تحت حفاظت سازمان محيط زيست قرار گرفته و ازنظرصيد وشکارجزء نواحى ممنوع اعلام شده است.ازمناطق حفاظت شدهٔ استان که ويژگیهايى درخورتوجه دارندمى‌توان به مناطق خَبروارزوئيه بافت اشاره کرد.دراين نواحى پرندگانى نظير کبک، تيهو، سينه سياه و انواع قوش و شاهين و کبوتر وحشى زندگى مىکنند. در نواحى سردسيرى و گرمسيرى استان نيزحيواناتى مانند پلنگ،يوزپلنگ،گرگ،روباه،خرس سياه، شغال، کفتار،خرگوش، انواع مار،کل،بز،ميش،قوچ زندگى مىکنند ودردشت‌ها گورخرنيزوجود داردکه قبلاً تعداد گورخرها زياد بوده‌اند ولى در اثر شکار بى‌رويه، نسل آن درحال نابودى است. اين نوع مناطق نيزجهانگردان ويژه‌اى دارند ومعمولاً علاقه‌مندان طبيعت، حيات وحش و پژوهشگران زيست‌شناسى و غيره از اين نوع نواحى ديدن مىکنند.
مناطق حفاظت شده، حيات وحش و شكارگاه‌ها، استان گلستان:
مناطق حفاظت‌شده و پارک‌هاى ملى به دليل ويژگى‌هاى استثنايى و متنوع، نمونه‌هاى بکرى جهت مقايسه تطبيقى با طبيعت دست خورده مى‌باشند و از جمله کانون‌هايى هستند که به دليل ويژگى‌هاى خاص، از ميدان عمل وسيعى در ارائه شرايط طبيعى تحقيقاتى، آموزشى و تفرجگاهى برخوردارند و به طور يک جا موارد فوق را باکيفيتى مطلوب در اختيار مى‌گذارند.
پارک‌هاى ملى با چشم‌اندازهاى زيبا وچشم‌گير ازنمودهاى طبيعى نظيرکوهسارها،دره‌ها،رودخانه‌ها، آبشارها، چشمه‌سارها و به عنوان آخرين مأمن مطمئن گونههاى گياهى و جانورى نادر و کمياب مجموعه زيبا و استثنايى از آثارطبيعى را تشکيل مىدهند . سازمان حفاظت محيط زيست ضمن حفظ اين کانون‌هاى زيستى به عنوان ميراث‌هاى طبيعى براى نسل حاضر و نسل‌هاى آتى، شرايط مطالعات زيست محيطى رانيزبراى استفاده محققان و مردم فراهم مى‌آورد. مردم عادى ضمن استفاده هاى تفرجگاهى، با ارزش‌هاى معنوى طبيعت نيز آشنا مى‌شوند تا به عنوان حاميان و حافظين واقعى محيط زيست در حفظ آب و خاک خود کوشا باشند.
مناطق حفاظت شده و شكارگاه‌ها، استان ايلام:
درمناطق کوهستانى وميان جنگلهاى استان ايلام جانوران مختلفى زندگى مىکنند که مهم‌ترين آن‌هاعبارتند از:کل،بز،قوچ، ميش کوهى،پلنگ،خرس، گراز،گرگ،روباه، شغال، خرگوش،راسو،سنجاب، عقاب، شاهين، کرکس، کبک معمولى، تيهو، هوبره، دراج، آهو و ... گويا درگذشته در برخى مناطق استان شي وببرنيزمشاهده شده است.
تعدادزيادى ازپرندگان مهاجر، مخصوصاً غاز، پرستو و چلچله، به مناطق گرمسيرى استان مهاجرت مىکنند. در قلمرو استان ايلام شکارگاههاى متعددى وجود دارد که اهم آنها به تفکيک شهرستان عبارتند از: شکارگاههاى مهران شامل :کوه گنجى ويس،دربند کوه، تنگ شور شيرين، باجک، اناران، نصريان، بيشه دراز، ميمک، بان سرو، ويژدروند، قله بزنان،کوه نخجير،پشته شوهان،بان رحمان، گلان، کولگ، خليفه و بان ويزه. شکارگاههاى دهلران شامل : قيل، اناران، کوه‌هور وکور،دينارکوه، تپه ماهورهاى بيات و موسيان. شکارگاههاى دره شهر شامل : زرانگوش، شيخ مکان، تنگ بهرام چوبينه، گاوميشان، فيلمان، پشته مهتابى، ماژين، ارتفاعات و دامنه‌هاى کبيرکوه. شکارگاههاى شيروان و چرداول شامل : کوه سفيد قلاجه ، ارتفاعات سيوان بدره، تنگ قير، ارتفاعات زنجيره و تنگ سازوبن.برابرگزارش حفاظت محيط زيست استان ايلام،به منظورحفظ واحياى حيات‌وحش مناطقى از استان «محدودهٔ شکار ممنوع» اعلام گرديده که عبارتند از : مانشت، شش کلان (رنو)، شره زول، قلندر،گچان و بانکول. همچنين «آثار طبيعى ملى دهلران» شامل غار خفاش،چشمهٔ آبگرم وچشمه قيرموردحفاظت قرارگرفته است. مجموع وسعت اين محدوده‌ها ۱۴۰۰ هکتار اعلام شده است.
مناطق حفاظت‌شده، استان زنجان:
تنوع آب و هوايى و شرايط متفاوت اقليمى قاط مختلف استان، زمينه ساز پيدايش تنوع گياهى و جانورى شگفت‌انگيزى شده است. گونههاى جانوريِ حيات‌وحشِ استان زنجان به چهار گروه تقسيم مى‌شوند: پستانداران مشتمل بر قوچ، ميش، کل، بزو آهو، همچنين خرس، پلنگ، گرگ، کفتار، خرگوش سياه، گربهٔ وحشى،روباه،شغال،خرگوش،سنجاب،گورکن،سمورو گراز. پرندگان بومى مشتمل بر کبک، تيهو، فاخته، قمرى، ياکريم، انواع عقاب، کبوتر، کرکس،لاشخور،دليجه، مرغابى، لک‌لک، کلاغ، سار، زاغى، غراب، حواصيل و بوتيمار. پرندگان مهاجر مشتمل برهوبره، فلامينگو، درنا، پليکان،انواع غاز، انواع مرغابى، چنگر، باقرقره، خروس کولى و آنقورت. آبزيان مشتمل بر انواع ماهيان از قبيل :کپور،قزل‌آلا،سياه‌‌کولى، زردپر، سوف و بزماهي.
مناطق حفاظت‌شده و پارك وحوش، استان سمنان:
استان سمنان به دليل موقعيت و امکانات مناسب طبيعى و وسعت کافى، جايگاهى مناسب براى حيات وحش به شمار مى‌آيد. قسمتهاى شمالى استان که سردسير است و بارندگى نسبتاً زياد دارد، منطقه‌اى جنگلى و کوهستانى با پوشش گياهى خوب است. قسمتهاى ميانى و منطقهٔ دشتى که نسبت به شمال استان بارندگى کم‌ترى دارد نيز ازپوشش گياهى مناسب برخوردار است.قسمت جنوبى شامل کويرنمک است بابارندگى بسيارکم وپوشش گياهى بسيار محدود. دراين مناطق،زمينه‌هاى مساعد طبيعى واقليمى براى ايجادزيستگاه حيات‌وحش فراهم است.
باتوجه به تنوع آب وهوايى استان مىتوان انواع حيوانات وحشى کمياب، پرندگان، خزندگان و پستانداران را به صورت پراکنده درقسمتهاى شمالى (کوهستانى) وقسمت‌هاى ميانى (دشتى) و قسمتهاى جنوبى (کويرى) مشاهده کرد. بيشترين گونه جانوران وحشى اعم از پرندگان، پستانداران ، خزندگان و آبزيان که در سطح استان مشاهده مى‌شوند عبارت‌اند از : کل، بز، ميش، گورخر، يوزپلنگ، پلنگ، آهو،جبير،مرال،(گاو کوهى)، شوکا، خرس، سمور،موش خرما، گربه وحشى، گرگ، روباه، کفتار، خوک وحشى،خرگوش، گورکن، کرکس، باز،عقاب، شاهين، دليجه، حواصيل، مرغابى، تيهو، غاز، آنقوت، باقرقره، لک‌لک، جوجه خور، نوک دراز،فاخته،بلدرچين،دارکوب، کاکلى، قمرى، چنگر، ماهى قزل‌آلا،ماهى سياه.ازگونه‌هاى جانورى فوق که درسطح استان مشاهده مى‌شوند، تعدادى ازقبيل کل، بز، ميش، قوچ، پلنگ، خرس قهوه‌اى، خوک وحشى، کبک، تيهو، عقاب، کرکس درمناطق کوهستانى ودشتى استان و تعدادى نيز نظير گورخر،يوزپلنگ وخزندگان درمناطق جنوبى وکويرى که محيطهاى مناسبى جهت زيست آنهاست، ادامهٔ حيات مى‌دهنددراستان سمنان سه منطقهٔ حفاظت شده وجود داردکه اين مناطق ازلحاظ ضرورت حفظ وتکثير نسل جانوران وحشى و حفظ واحياء رستنى‌ها ووضع طبيعى آنها داراى اهميت خاص هستند وتحت حفاظت قرارگرفتهاند.
اين سه منطقه عبارت‌اند از: - منطقهٔ حفاظت شدهٔ خوارتوران در جنوب شرقى شاهرود که از نظروسعت بزرگ‌ترين منطقهٔ حفاظت شدهٔ ايران محسوب مى‌شود ومساحت آن برابربا ۰۰۰‚۰۰۶‚۱هکتار است.حيوانات عمدهٔ منطقه عبارت‌اند از:کبک،تيهو،هوبره ، باقرقره، خرگوش، تشى، گرگ، شغال، کفتار، قاراکل (قره‌گل)، پلنگ، گورخر، آهو، جبير، کل، بز، قوچ وميش. اهميت اين منطقه به دليل وجود نوعى گورخر معروف به نام گورخر ايرانى است که چه از نظر تعداد و چه از نظر نوع و گونه، نه تنها در ايران، بلکه در جهان بى‌مانند است. - منطقهٔ حفاظت شدهٔ خوش ييلاق که در شمال شرقى شهرستان شاهرود با مساحتى برابر ۱۵۶ هزار هکتار قرار گرفته است.
حيوانات وحشى اين منطقه عبارت‌اند از : کبک درى، تيهو، قرقاول، هوبره، ابيا، خرگوش، تشى، گرگ، شغال، روباه، خرس قهوه‌اى، قاراکل (قره‌گل)، گربهٔ جنگلى، يوزپلنگ، گورخر،مرال و آهو.- منطقهٔ حفاظت شدهٔ خوش ييلاق که درشمال شرقى شهرستان شاهرودبا مساحتى برابر ۱۵۶هزارهکتارقرار گرفته است. حيوانات وحشى اين منطقه عبارت‌اند از : کبک درى، تيهو،قرقاول،هوبره، ابيا،خرگوش، تشى،گرگ، شغال، روباه، خرس قهوه‌اى، قاراکل (قره‌گل)، گربهٔ جنگلى، يوزپلنگ، گورخر، مرال و آهو. درحال حاضر بهره‌بردارى ازحيات‌وحش تنها بهره بردارى از گوشت و پوست حيوانات نست، بلکه با گذشت زمان اين قبيل ارزش‌ها هر چه بيشتر جاى خود را به ارزش‌هاى زيبايى شناختى، گردشگاهى، آموزشى، پژوهشى و ورزشى داده است. از اين رو،وضعيت طبيعى حيات‌وحش استان سمنان رابايد به مثابه يکى ازجاذبه‌ها وابزارى درجهت توسعهٔ صنعت ايرانگردى وجهانگردى مورد توجه وبررسى قرار داد.
مناطق حفاظت‌شده و شكارگاه‌ها، استان چهارمحال وبختيارى:
استان چهارمحال و بختيارى به دليل خصوصيات جغرافيايى از جمله وجود فضاهاى کوهستانى و جنگلى يکى ازمستعدترين نقاط شکارگاهى کشور محسوب مى‌شود و در آن انواع حيوانات بزرگ، کوچک وحتى وحوش منحصربه فردزيست مىکنند. محدودهٔ موردنظربه لحاظ موقعيت جغرافياى طبيعى خاص يعنى رشته‌کوه‌‌هاى متعددوقلل مرتفع،پوشش گياهى متنوع، جنگل ها، چشمه‌ها و رودهاى پراکنده، زيستگاه انواع وحوش، پرندگان و آبزيان است و از اين رو يک قطب شکارگاهى محسوب مى‌شود و داراى شکارگاههاى متعدد و مختلفى است که درسرتاسرآن پخش گرديده‌اند.انواع وحوش موجوددراين شکارگاه‌ها عبارت‌اند از : قوچ و ميش، کل و بز، پلنگ و خرس قهوه‌اى، گراز و روباه قرمز، شغال وخرگوش وپرندگانى ازقبيل کبک درى، تيهو، کبوتر، کرکس و عقاب. شمار کثير و موقعيت اين شکارگاه‌ها که عمدتاً در مجاورت محورهاى جهانگردى قرار دارند، داراى اهميت ويژه‌اى است،به طورى که ديدارکنندگان ازکانون‌هاى جهانگردى امکان بهره‌بردارى ازاين شکارگاه‌ها را مى‌يابند. فى‌المثل شکارگاههاى کلار، چرو و کوه سوخته در مجاورت تالاب گندمان و چغاخور، شکارگاه بازفت درميان منطقهٔ جنگلى و در اطراف رودخانهٔ بازفت،شکارگاههاى سبزکوه وريک درمجاورت جنگلهاى لردگان قرار دارند. ازميان همه اين شکارگاه‌ها، تنگ صياد و سبزکوه مورد حفاظت قرار دارند و وحوش شکارگاه تنگ صيادرا بيشتر از ۶۰۰۰ واحد برآورد کرده‌اند و وسعت آن معادل ۰۰۰‚۲۷هکتاراست.شکارگاه هاى مهم منطقه به ترتيب اولويت از نظر حفاظت محيط زيست و براساس تعداد و تنوع وحوش موجود به شرح زير است : - منطقهٔ حفاظت شدهٔ تنگ صياد - شکارگاه سبزکوه - شکارگاههاى تخته قلعه، بارده، بازفت و لندي - شکارگاه دره‌هاى حسينقلى، چبد، قيصرى، احمدليوه، ميلى،هفت چشمه،تنگهٔ سرخون(ناقون)وپره داس(دزک).-شکارگاههاى دالان کوه، بيدله،تبريز، گندمکار،هفت کرتان،کلار،کوه سوخته ، سالدارون، زردکوه، دره سير، دشت مرجن، مار بره و گيته شهر. - شکارگاههاى ريگ، چرو، دودلو، مادر و دختر و جهان بين. دراين شکارگاه‌ها وحوشى از قبيل کل، بز، قوچ و ميش، پلنگ، خرس قهوه‌اى،گراز،روباه قرمز،کبک درى و غيره يافت مى‌شود.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ ناى‌بند، بوشهر:
اين منطقه از نظر تنوع جانوران وحشى منحصر به فرد است و داراى ميش و قوچ، کل، بز وحشى، آهو،جبيروپلنگ است. جبير را آهوى هندى و آهوى کويرى نيز مى‌نامند. جبير کمى کوچکتر از آهو با پوست اُخرايى رنگ است که رنگ سفيدى درزيرشکم دارد.شاخ آن مستقيم با انحنايى در طرف جلو است که پيچ قلاب مانند نوک شاخ آهوى ايرانى راندارد.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ لار، لار، تهران:
اين منطقه در شمال و شمال شرقى تهران، در فاصلهٔ ۹۰ کيلومترى آن واقع شده و به دليل وجود رودهاى خروشان و پر آب جزو مناطق آب‌خيز ايران است.ميانگين بارندگى سالانهٔ منطقه حفاظت شدهٔ لار ۴۴۴/۷ ميلى‌متر است.متوسط حداکثر درجه حرارت آن در گرم‌ترين ماه سال، ۲۶/۱ درجه سانتى‌گراد است وارتفاع آن ازسطح دريا ۲۹۰۰متر است.طول دوران سرما و فقدان شرايط مناسب زراعى دراين ناحيه،مانعى مهم براى پيدايى،شکل‌گيرى واستقرارروستاها بوده است، اما مراتع بسيار وسيع آن در فصل تابستان از چراگاه‌هاى چادرنشينان اطراف تهران محسوب مى‌شود. منطقهٔ لار به علت غناى ساختارهاى طبيعى، گونههاى مختلفى از حيات‌وحش مانند قوچ، ميش، پلنگ، گراز، روباه، شغال و ۹۷ گونه پرنده و انواع خزندگان را در خود جاى داده و از گسترهٔ بسيار متنوع گياهى نيز برخوردار است. عقاب طلايى ، گونه‌اى بى‌همتاست که تنها در ايران زيست مىکند و بومى منطقهٔ حفاظت شدهٔ لار است.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ تالاب حله، دشتستان (برازجان):
اين منطقه درمحل تلاقى دورودخانهٔ شاپورودالکى قرار گرفته و محل زيست انواع پرندهٔ آبزى مهاجر است. اين تالاب يکى ازتالاب‌هاى نمونه درسراسرجنوب ايران است.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ جنگلهاى حرا(مانگرو)،جزيره قشم:
گونهٔ جنگلى حرا(مانگرو) ازويژگى‌هاى اکوسيستم سواحل جنوبى ايران است که به طورپراکنده،ازتنگهٔ هرمزبه سمت شرق و اقيانوس هند، در سواحل عمان، پديد آمده‌اند. اين جنگل‌ها در سواحل خليج‌فارس، در اطراف بندر لافت، شمال جزيرهٔ قشم، بندر خمير و در کانون‌هاى متراکم ديده مى‌شوند. ابوعلى‌سينا، دانشمند بزرگ ايرانى، درخت اينجنگل‌ها را حرا ناميده است. جنگل حرادراطراف جزيرهٔ قشم،درنوارى به عرض ۵۰ تا ۵۰۰ مترکشيده شده ومحدوده‌‌اى برابربا ۱۵۰ کيلومترو مساحتى معادل ۸۲۳۶ هکتار را در بر گرفته است. اگر آبهاى نواحى باتلاقى و مساحت نقاط خالى منظور نشود،مساحت واقعى اين جنگل در حدود ۶۰۱۲ هکتار مىباشد. وسيع‌ترين قسمت جنگلهاى حرادرآب‌هاى بندرلافت وبندرپل درشمال غربى جزيرهٔ قشم، و درفاصلهٔ ۱۴۰کيلومترى غرب بندرعباس قرار دارد.اين جنگلهاى ماندابى برروى خاک‌هاى لجنى ناشى از رسوب خاک‌هاى حاصل از فرسايش سواحل رشد يافته‌اند و دائماً در معرض جزر ومد آب قرار دارند؛به طورى که در زمان جزر، درختان و بستر لجنى آنها از آب بيرون آمده و به صورت جزايرى پراکنده نمايان مى‌شوند و درواقع مد، تمامى جنگل حرا به زير آب رفته و ناپديد مى‌شود.
اصولاً درخت حرا درنقاطى مى‌رويدکه درمواقع مددريا به زيرآب بروند.در نقاط مرتفع‌تر بستر دريا از اين گونه درخت مشاهده نمى‌شود. درختان حرا آب شور دريا راشيرين کرده واز آن تغذيه مىکنند. اين درختان يک دورهٔ رويشى منظم دارند و معمولاًدراواخرتيرماه واواسط مردادماه به گل مى‌نشينند وميوه مىدهند.گل آنها زرد روشن است و ميوهٔ آنها شيرين و گواراست. ميوهٔ اين درختان بادامى شکل است و پس از مدتى بر روى پايهٔ مادرى شکفته شده و دانهٔ آن جوانه مى‌زند و سپس به داخل آب مى‌افتد. جريان شديد امواج، بذر گياه را به نواحى کم‌تحرک‌تر دريا مى‌برد.بذرحرا پس از تثبيت بر روى لايه‌هاى خاک دريا، رشد و نمو مىکند. در فاصلهٔ بين قشم و بندرخمير،جريان امواج بسياراندک است و بدين جهت، اکثر بذرها در همين نواحى رشد مىکنند. درخت حرا که ارتفاع آن گاهى به ۴ مترمى‌رسدوقطر تنهٔ آن تا ۳۰ سانتى‌متراست، برگ‌هاى بيضوى‌شکل وکشيده باقاعدهٔ انتهايى بسيارباريک دارد.برگ حراعلاوه برخاصيت خوش خوراکى براى دام، ارزش غذايى معادل يونجه و جو دارد. ريشهٔ آنها زانويى،هوايى واسفنجى ومعمولاً سطحى است. البته ريشه‌هاى اين درخت بالاترازسطح زمين قرارمى‌گيرند ودرعمل تنفس شرکت مىکنند. ريشه‌هاى درخت حرا به علت تراکم زياد نمک در آب دريا و اشباع خاک از آب دريا، معمولاً زياد گسترده نمى‌شوند. دامداران سنتى جزيرهٔ قشم از برگ اين درخت براى تغذيهٔ دام و چهارپايان خود استفاده مىکنند.
وسعت اين جنگل نسبت به گذشته يک روند کاهش را نشان مى‌دهد. براى حفظ تعادل اکوسيستم و به منظور جلوگيرى از انهدام اين جنگلهاى نادر جهان، در سال ۱۳۵۱ منطقهٔ مزبور حفاظت شده اعلام شده است. در مناطق تحت پوشش حرا که در اصطلاح خور ناميده مى‌شود، عمق آب از ۳ متر تجاوز نمى‌کند وجنس خاک نيز بسيار شور است و بافت سنگين و قليايى دارد. املاح موجود درخاک نيزعمدتاً ازکلريد سديم وکلرورهاى سديم و منيزيم تشکيل شده‌اند. با توجه به کيفيت و جنس خاک تصور مى‌رود که درختان مزبور فقط در چنين شرايطى مى‌توانند رشد و نمو کنند. مساعد بودن شرايط اکولوژيکى، اين جنگل‌ها را به زيستگاه بسيار مناسب پرندگان مهاجر در فصول سر د تبديل کرده است. در ساير فصول نيز که پرندگان بومى محل مناسبى براى زيست نمى‌يابند، به اين جنگل‌ها پناه مى‌آورند.غيرازپرندگان آبزى و آبچر و مهاجر، خزندگان و ماهى‌ها و حتى برخى از بندپايان و دوکفه‌‌اى‌ها نيز در ميان اين جنگل‌ها مشاهده شده‌اند. لاک‌پشت‌هاى سبز وعقابى ومارهاى دريايى سمى،ازجمله جانداران ويژهٔ اکوسيستم جنگلهاى حرا(مانگرو)ى ايران هستند. حواصيل بزرگ هندى، حواصيل سبز وخاکسترى، فلامينگو،پليکان، انواع سليم،عقاب ماهيگير،کفچه نوک،کاکايى و انواع ديگرى از پرندگان در اکوسيستم‌هاى حراى ايران زندگى مىکنند.نقش مهم ديگراين جنگل‌ها، مناسب بودن بسترآن‌ها براى تخم‌ريزى ماهيان خليج‌فارس است.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ دودانگه و چهاردانگه، سارى:
اين منطقه با مساحتى در حدود ۶ هکتار در اراضى جنگلى - مرتعى دهستان‌هاى دودانگه و چهاردانگه قرار گرفته و داراى گونههاى گياهى و جانورى بسيار متنوعى است. غير از انواع درختان و گياهان جنگلى و مرتعى، مجموعه‌اى از گونههاى وحوش نيز در آن وجود دارد که مهم‌ترين آنها عبارتند از : گوزن، شوکا، کل، بزوميش، پلنگ،خرس،گرازوانواع پرندگان، به ويژه قرقاول ، کبک معمولى و کبک درى که فضاى جذابى به آن بخشيده‌اند. فصل جفت‌‌گيرى يا مستى گوزن‌ها يکى از حيرت‌انگيزترين جلوه‌هاى زندگى وحوش است.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ گنو، بندرعباس:
اين منطقهٔ حفاظت‌شده در ۲۹ کيلومترى شمال غربى شهرستان بندرعباس واقع شده است. اين کوه در مقايسه با آب و هواى گرم بندرعباس داراى آب و هواى نسبتاً معتدل است و به همين مناسبت از اهميت خاصى برخوردار مىباشد. پوشش گياهى آن بسيار جالب و قابل‌توجه است؛ به طورى که ادارهٔ محيط زيست هرمزگان براى حفظوحراست ازآن‌ها تمام پوشش گياهى اين منطقه را مورد حفاظت و کنترل خود در آورده است. تنوع پوشش گياهى اين کوه، از دامنه تا قلهٔ کوه، مشتمل بر انواع درختان گرمسيرى، استپ بيابانى، استپ کوهپايه‌‌اى و گونههاى گياهى نواحى سردسيرى است.
در دامنهٔ کوه، ابتدا بوته‌هاى پراکنده‌اى رشد کرده‌اند که انواع خانوادهٔ گندميان، گون و تک درخت‌هاى مغير (مغيلان) در ميان آنها وجود دارد.بالاتر از دامنه، نوع گياهان تغيير مىکند؛ به طورى که در ارتفاع ۱۸۰۰ مترى، بادام وحشى گونهٔ غالب را تشکيل مى‌دهد؛ در حالى که ديگر گونههاى ياد شده، درارتفاع ۲۳۰۰ مترى مشاهده مى‌شوند.به علت کاهش دما،درختان سردسيرى نظيرکاج، سرو، زيتون وحشى و شمشاد وحشى به صورت انبوه روييده‌اند. انبوهيِ اين درختان در استان هرمزگان تعجب‌آور است. درختان اين ناحيه هرازگاهى در اثر صاعقه در وسعت زيادى آتش مىگيرند. از گياهان ديگر ارتفاعات گنو، انواع گياهان دارويى است که مورد توجه محققان و پژوهشگران مى‌باشند.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ هرمودلار، لار:
اين منطقه که در شرق لارستان و در مرکز مشترک استان فارس وهرمزگان قرارگرفته در حدود ۲۸۴‚۱۵۱ هکتار وسعت دارد. اين منطقه به علت شرايط خاص اکولوژيکى،ازنظربرخوردارى ازگونه‌هاى گياهى وجانورى خاص مناطق گرمسيرى و قوچ لارستان، يکى از مناطق بى‌نظير و قابل توجه گردشگاهى و پژوهشى است.
منطقهٔ حفاظت شدهٔ ورجين، تهران:
شکارگاه حفاظت شدهٔ ۲۸ هزار هکتارى ورجين در ۱۵ کيلومترى شرق تهران قرار دارد که دسترسى به آن از مسير جادهٔ لشگرک امکان‌پذير است و شکار در آن ممنوع است. براى گردش‌هاى يک روزه در آن، داشتن وسايل اتراق لازم است.
منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ ارسباران، كليبر:
منطقهٔ حفاظت شدهٔ ارسباران با وسعت ۷۲ هزارهکتاردرکناره‌هاى جنوبى رود ارس در شهرستان کليبرواقع شده وبه عنوان مکان ذخيرهٔ بيوسفر دريونسکو به ثبت رسيده است و ازارزش‌هاى خاص گياهى وجانورى برخورداراست.
منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ انگوران، زنجان:
منطقهٔ انگوران که مساحت آن نزديک به ۱۱۱هزارهکتار است ، ازسال ۱۳۵۰منطقهٔ حفاظت شده اعلام شده است.اين منطقه،درگذشته زيستگاه بيش ازهزارقوچ،ميش،کل وبزبود؛امامتأسفانه در سال هاى ۱۳۷۵و ۱۳۵۸عد‌ه‌اى سودجوو فرصت‌طلب، جانوران آنرابه تاراج بردند. درحال حاضر، با تدوين برنامه‌‌هاى احيايى وحفاظتى،تعدادجانوران وحشى آن تاحدود قابل توجهى افزايش يافته است. از ديگر مناطق حفاظت‌شدهٔ استان مىتوان از منطقهٔ‌حفاظت‌شدهٔ «شهرين» زنجان ياد کرد.
منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ سارى‌‌گل، اسفراين:
اين منطقه به وسعت ۰۰۰‚۲۸ هکتار در شمال شرقى اسفراين قراردارد و انواع درختان اُرُس،کرکو،بيد وحشى، زالزالک، سياهدانه، بوتهٔ گَوَن و انواع گياهان از گندميان و نعناعيان را در خود جاى داده است. حدود ۴۵۰۰ قوچ و ميش نيز در اين منطقه وجود دارد. از ديگر مناطق حفاظت‌شدهٔ استان، مىتوان از مياندشت جاجرم،سالوگ اسفراين وقرخودبجنوردنام برد.
منطقهٔ شكار ممنوع بصيران، آباده:
اين منطقه در چهار کيلومترى جنوب آباده قرار دارد و منطقه‌اى گسترده است که به خاطر گونههاى نادر گياهى و جانورى مورد حفاظت قرار گرفته است. اين منطقه يکى از ارزشمندترين زيستگاههاى حيات‌وحش کشور و استان است
منطقهٔ شكار ممنوع توت سياه، آباده:
اين منطقه که از مناطق تحت حفاظت محيط زيست استان است، در انتهاى منطقه بوانات واقع شده و وسعتى نزديک به ۲۰ هزار هکتار دارد. اين محل، زيستگاه گونههاى گياهى و جانورى است. درحال حاضر، ازقابليت‌ها وامکانات گردشگاهى و پژوهشى اين شکارگاه استفاده نمى‌شود.
منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ گلول، شيروان:
اين منطقه با مساحت تقريبى ۰۰۰‚۱۷هکتار،در ۷۰ کيلومترى شمال شهرشيروان ودرحدود نوارمرزى ايران و ترکمنستان قرار دارد. در اين منطقه جنگلهاى تُنُک اُرُس ومراتع سرسبزى وجود دارد وگونه‌گونى حيات‌وحش آن نيزقابل توجه است.
منطقهٔ‌حفاظت شدهٔ مند، دشتى (خورموج):
اين منطقه در اطراف رودخانهٔ مند قرار دارد و از نظر حفاظت و تکثير برخى از حيوانات داراى اهميت قابل توجهى است. بنابر آمارادارهٔ حفاظت محيط زيست استان درحدود ۷۰۰-۶۰۰ رأس آهو و تعدادى قاراکل در اين منطقه زندگى مىکنند.
منطقه حفاظت شدهٔ جهان‌نما، گرگان:
منطقه حفاظت شده جهان‌نما که ازنام يک دهکده ييلاقى دردامنهٔ آن اقتباس شده است،درسال ۱۳۵۲ براساس مصوبه شوراى عالى حفاظت محيط زيست با وسعتى معادل ۶۵۰‚۳۰ هکتار بعنوان منطقه حفاظت شده اعلام گرديد.اين دهکده و دهکده‌هاى متصل به آن مانند سعد‌آباد محله، آب دره و غيره که در درون منطقه حفاظت شده قرار گرفته‌اند،ازسال‌هاى قديم محل گذران اوقات فراغت مردم گرگان بوده است.اين منطقه درارتفاعات جنوب گرگان وجنوب شرقى کردکوى قرارگرفته است. پست‌ترين نقطه آن ۶۰۰ متر و بلندترين نقطه آن ۱۰۶۸ متر از سطح دريا ارتفاع دارد. پوشش گياهى منطقه به دليل شرايط آب و هوائى مناسب بسيار متنوع است، ولى متأسفانه در اثر دخل و تصرفات انسانى و چراى مفرط وبى‌رويه دام‌ها واحداث جاده‌ها و امثالهم دچار تغييرات و مشکلات شده است. به‌طور کلى جامعه غالب گياهى منطقه عبارتند از: درختان پهن برگ همراه با علفزارها و بوته‌زار و گونههاى ارس و درختچه‌هاى پهن برگ شامل راش، آزاد، زرشک، ممرز، سرخدار، کلاه ميرحسن، بلند بازو، نمدار، گل گاوزبان، کچف، ارس و درمنه. از زيستگاههاى عمده منطقه ، ترکت را مىتوان نام برد که بخشى از منطقه امن جهان‌نما را تشکيل مى‌دهد و زيستگاه عمده مرال شوکا، پلنگ، خرس، خوک وحشى وگرگ است. يکى ديگر از زيستگاه‌ها چلستان است که در محدودهٔ آن مرال، خرس، گرگ، پلنگ و قوچ و ميش و کل و بز يافت مى‌شود.
البته گاو موزى‌کش و زيستگاههاى اطراف آن منطقه مناسبى براى مرال، شوکا، خرس، پلنگ و ديگر گونههاى جنگل‌زى است که در جنوب آن قوچ و ميش زيست مىکند. زيستگاههاى قلقله، آق‌رضا، چکل گدا، لنده کوه، تالو، خوش‌دستى، لند و مغزى از زيستگاههاى کل و بزوقوچ وميش است ودربعضى ازقسمتهاى آن مرال نيز زيست مىکند.زيستگاههاى شربت، کوليجال، سوته و گرمه توهم محل زندگى خرس، شوکا، مرال و پلنگ است و درقسمتهاى صخره‌اى آن کل وبززيست مىکنند. منطقه حفاظت شده جهان‌نما به علت کوهستانى بودن منطقه و پوشش بوته‌زارى و علفزارى در کنار درختزارهاى تنک، گونههاى بسيار باارزشى از پرندگان را در خود جاى داده است که در بين آنها کبک درى، عقاب طلائى و هما نيز ديده مى‌شود. در جهان‌نما گونههاى مختلفى از پرندگان مانند شکارى‌ها، لاشخورها،طرقه‌ها،جغدها،کبوترها،زنبور‌خورها،سسک‌ها، سعوها، عقاب‌ها، کلاغ‌هاى زرد پره‌ها و غيره را مىتوان مشاهده کرد. پستاندارانى مانند مرال، شوکا، کل، بز، قوچ، ميش، پلنگ، خرس، گرگ، راسو، شغال، خارپشت‌ها و دوزيستان نيزدرمنطقه يافت مى‌شود که به علت شکاربى‌رويه،تعدادجمعيت آنها شديداً کاهش يافته است.
چشمه‌سارهاى زيادى در داخل منطقه حفاظت شده و محيطهاى اطراف آن وجود دارد که سرچشمه بسيارى از رودخانه‌هاى بزرگ و کوچکى است که به عنوان ذخاير منابع آبى محسوب مى‌شود که به خارج ازمنطقه جريان مى‌يابند. در ذيل به تعدادى از رودخانه‌ها وچشمه‌هاى مهم منطقه حفاظت‌شده جهان‌نما اشاره مى‌شود:رودخانه‌هاى سفيدرود، ترکت. مغزى، چهارباغ. چشمه‌هاى زيارت، مغزى، مارسنگ، اسبومرگاه، شاه‌پسند، ترکت، حاجى‌آباد، گچيان، مرادچشمه، قلقله، وارا، خوش‌دستى، کلى‌چال، قورمه‌تو، پائيزبن، قلعه سرک. آثار قديمى منطقه نيز عبارتند از: آب‌انبار،قبرستان‌هاى قديمى در کمرسرک و جلنيگ بلنيگ، امام‌زاده رضى ومرضيه درمرزغربى وبرج رادکان غربى درغرب منطقه.
منطقه حفاظت شدهٔ كرخه، شوشتر:
کرخه به عنوان يکى از چهارمنطقهٔ طبيعى کشورشناخته شده است که ازنظرزيست محيطى ارزش فراوانى دارد. کرخه از دو عنصر اصلى رودخانه وجنگل‌هاى اطراف رودخانه تشکيل شده است و ازمحلى به نام روستاى سرخه درجنوب جاده انديمشک -دهلران - شروع شده ودرامتداد رود کرخه تاروستاى «خلاف ۲» درشمال حميديه اهوازادامه مى‌يابد. بيشه‌هاى انبوه و بکر کرخه زيستگاه طبيعى منحصر به فرد گونه گوزن زرد درايران وجهان است.منطقه کرخه با ۱۳ هزارو ۲۷ هکتار مساحت شامل دو بخش منطقه حفاظت شده با ۹ هزار و ۴۲۷ هکتار و پناهگاه حيات وحش به سه هزار و ۶۰۰ هکتار به لحاظ برخوردارى از آب فراوان وزمين‌هاى حاصلخيز حاشيه آن و شرايط اقليمى گرمسيرى وسايراستعدادهاى طبيعى همواره مورد توجه بوده است ودرطول تاريخ تمدن‌هاى متنوعى را درخود پرورانده است.
منطقه حفاظت شدهٔ پارك ملى، گرگان:
اين پارک در ۱۹ مرداد ماه ۱۳۳۶ به نام منطقه حفاظت شده آلمه و يشکى تحت حفاظت قرار گرفت. در ۲۳ بهمن ۱۳۴۰ با همان مساحت اوليه (۸۹۰‚۹۱ هکتار) به منطقه حفاظت شده آلمه موسوم گرديد و در شهريور ماه سال ۱۳۴۲ عنوان پارک ملى و درسال ۱۳۴۳ نام پارک وحش را به خوداختصاص داد.بعد ازتغييرنام سازمان شکاربانى ونظارت برصيد به سازمان حفاظت محيط زيست در شهريورماه ۱۳۵۰، منطقه‌اى درشرق اين پارک به نام قرخت با مساحت ۰۰۰‚۳۴ هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده به آن الحاق و در سال ۱۳۵۵ هر دو منطقه در يکديگر ادغام گرديدند ودرمجموع با مساحت ۸۹۵‚۱۲۵ هکتار، پارک ملى گلستان را تشکيل دادند که بعد ازپيروزى انقلاب اسلامى دربهمن ۱۳۵۷،طى بررسى‌هاى مجدد ودر نظر گرفتن مسائل اجتماعى و نياز اهالى اطراف منطقه، مساحت آن به ۸۹۰‚۹۱ هکتار تقليل يافت. ازنظرتوپوگرافى،اين پارک بى‌نظيرازصخره‌هاى مرتفع آهکى تا تپه‌ماهورهائى با شيب وفرازکم تشکيل گرديده وازنظراقليمى بين درياى خزرو مناطق خشک شرقى قرار گرفته است، و به همين لحاظ اقليم‌هاى متفاوت از نواحى بسيار مرطوب تا قسمتهاى نيمه خشک را در بر مىگيرد. نزولات آسمانى در اين پارک برحسب منطقه متفاوت و ميزان آن بين ۱۰۰۰ ميلى‌متر تا کم‌تر از ۲۰۰ ميلى‌متر درسال متغير است. درجه حرارت آن از ۲۵- درجه تا ۳۵+ درجه سانتى؛راد برحسب ماه‌هاى مختلف متفاوت است.
شرايط طبيعى پارک موجب به وجود آمدن زيستگاههاى مناسبى براى زندگى پستانداران وحشى شده و گوناگونى اين جانوران را نيز تشديد کرده است. مناطق جنگلى اين پارک را گونه‌‌هائى مانند مرال(گاوکوهى،بزرگ‌ترين گوزن ايران) وشوکا جلوه‌اى خاص بخشيده‌اند. در نواحى استپى نيز حيوانات مختلفى مانند آهو، قوچ و ميش، کل و بز و يوزپلنگ زندگى مىکنند. پلنگ، گراز، خرس قهوه‌اى، گرگ، شغال، گربه پالاس وگربه جنگلى(ونيزگونه‌هاى متعددى ازپستانداران کوچک) نيزازجانورانى هستند که در اکثر نواحى اين پارک يافت مى‌شوند. گفته مى‌شود که ببر نيز در پارک وجود دارد. از ميان جمعيت پستانداران بزرگ وحشى اين پارک، قوچ و ميش بيشترين تعداد را دارند. تنوع گونههاى پرندگان اين پارک نيز به بيش از ۱۵۰ گونه پرنده وحشى مى‌رسد. حدود ۴۸ نوع پرنده در فصل بهار و ابستان درمنطقه يافت شده و ۶۲ گونه نيزبومى پارک مى‌باشند. به اين ترتيب حدود ۱۱۰ نوع پرنده در اين پارک زاد و ولد مىکنند. علاوه بر اين، ۲۱ نوع پرنده ديگر نيز در زمستان‌ها مشاهده شده و ۱۹ گونه ديگر نيز در مسير مهاجرت خود در اين پارک توقفى کوتاه مىکنند. سار صورتى، شاهين بحرى و بال لاکى از اين دسته‌اند. از انواع پرندگان قابل شکار اين پارک به قرقاول، کبک، تيهو، زنگوله بال، کوکر سينه سياه، ابيا و بلدرچين مىتوان اشاره کرد که ابيا و بلدرچين مهاجر و بقيه بومى منطقه مى‌باشند. از پرندگان شکارى ولاشخورهائى که از ساير جانوران تغذيه نموده و در سرتاسر سال در پارک مشاهده مى‌شوند، مىتوان به قرقى ، دليجه، سار، کپه ، دال ساه، عقاب دريائى دم سفيد ، طرلان و بالابان اشاره کرد. اين پرندگان در کنترل جمعيت انواع جانورى، بهداشت محيط و حفظ سلامت انواع جانوران ديگر نقشى حياتى دارند.
پارک ملى گلستان زيستگاه بسيارى ازپرندگان وگنجشکان زيباو آوازه‌خوان مانند دارکوب سياه، بلبل، توکاى باغى، انواع سهره‌ها، سسک‌ها، زرده پره‌ها، مگس‌گيرها، زنبور خورک‌ها و دم سرخم‌ها مىباشد. اين گروه از پرندگان نقش بسيار مهمى در کنترل آفات نباتى ايفا مىکنند . پارک ملى گلستان بين دو حوزه نيمه نم پسند و نيمه خشکى پسند قراردارد وبه تدريج درحرکت به طرف شرق،سيماى طبيعى آن به حالت استپيک تغييرپيدا مىکند، به همين جهت عناصر گياهى نواحى سه گانهٔ فوق را مىتوان در پارک مشاهده نمود. تنوع و رنگارنگى گياهان اين پارک چنان مناظر زيبائى را به وجود آورده است که نظير آن رادرکم‌ترجائى ازاين سرزمين مىتوان ديد.توسکاى قشلاقى، کلهو، انجير، توت، ملج، داغداغان، ازگيل ، وليک، زالزالک ، سيامتو، گوجه وحشى ، شيرخشت، دغدغک، گردو، تمشک، انار وحشى، گلابى وحشى و...... ازگونه‌هاى مختلف گياهى پارک محسوب مى‌شوند. در کف جنگل گونههاى بى‌شمارى نظير سرخس‌ها، متامتى و ... پراکنده‌اند. در نواحى خشک‌تر درختچه‌هاى زرشک، تغ، گز، کاروان‌کش، بوته‌هاى کلاه ميرحسن، گون، گدار، چوبک، درمنه، خارشتر و ساير گونههاى استپى يافت مى‌شود.
در نواحى مرتفع گونهٔ ارس نيز به طو پراکنده ديده مى‌شود. پارک ملى گلستان مى‌تواند مورد بازديد وگذران اوقات فراغت عموم مردم به ويژه مسافران عبورى درمسير جاده تهران – مشهد قرار گيرد . پارکينگها و کمپينگ‌هايى جهت استراحت و اقامت شبانه در اين پارک ايجاد شده است که برخى از آنان مدت‌هاست مورد بهره‌بردارى قرار مىگيرد. از آن جمله مىتوان پارکينگ‌هاى تنگ‌‌راه ، گلستان و آبشار را نام برد که امکان دسترسى به آنها آسان و نيزازبرخى جنبه‌هاى اساسى تفرجگاهى مانندملاحظه مناظرزيباوبديع، بهره‌گيرى ازهواى پاک ولطيف،امکان مشاهده انواع پرندگان وسايرجانوران حائزاهميت است. اين پارکينگها حداقل وسائل و تجهيزات تفرجگاهى از قبيل ميز و نيمکت، اجاق، زباله‌دانى و سرويس‌هاى بهداشتى را دارند . ضمناً کمپينگى جهت اقامت شبانه در دست تهيه است که پس ازتکميل مورد استفاده قرارخواهد گرفت.ساختمانى بمنظورارائه اطلاعات،نمايش فيلمهاواسلايد هاى مربوط به منطقه و نيزبيان مسائل زيست محيطى که خود عامل مؤثرى درارتقاء سطح فرهنگ زيست محيطى بازديدکنندگان به حساب مى‌آيد، ايجاد گرديده است.
با توجه به طبيعت زيبا و جذاب اين پارک نمى‌توان بازديد نقاط خاصى از آن را توصيه نمود، بلکه مشاهده آن درصورت امکان حداقل براى يکباربه علاقمندان توصيه مى‌شود.البته درمحل پارک،مأمورين سازمان حفاظت محيط زيست جهت ارائه اطلاعات وراهنمايى‌هاى لازم درخدمت هم‌‌ميهنان عزيزوجهانگردان هستند.
منطقه حفاظت شدهٔ دز، دزفول:
اين منطقه با ۸۷۳‚۱۵ هکتار مساحت در دو سوى رودخانه دز به صورت دو نوار سبز رنگ کشيده شده است. اين منطقه نيز زيستگاه گوزن زرد ايرانى است و از اين نظر واجد ارزش‌هاى جهانگردى است.
منطقه حفاظت شده باهوكلات (گاندو)، بلوچستان:
اين منطقه در منتهى‌اليه گوشه جنوب شرقى کشور، در طول مرز ايران و پاکستان قرار دارد. اين منطقه از کوه‌هاى کم آب و بيابانى تشکيل شده که تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. منطقه مزبور، مأمن تمساح تالابى و منحصر به فرد ايرانى است که در آبگيرهاى کم عمق مسير رودخانه زندگى مىکند.اين حيوان درمواقع خشکى تاچند متردرزير آبگيرها نقب زده و در داخل آنها زندگى مىکند. اگر اقدامات به موقع حفاظتى سازمان محيط زيست و نظارت بر صيد نبود؛ نسل اين تمساح‌ها تاکنون از بين رفته بود. همچنين شرايط خاص اکوسيستم رودخانه‌اى اين منطقه امکانات زندگى نوعى ماهى عجيب به نام ماهى گِل خور با نام علمى Perio phthalinuse فراهم آورده است که قادر به زيست در آبهاى کم عمق وبستر گِلى رودخانه‌هاست.اقدامات حفاظتى سازمان حفاظت محيط زيست درمورد نواحى پيرامون باهوکلات به منظورحفظ بخش نمونه اى از گياهان بلوچى (که تا حدودى بيابانى - سندى است) و نيز جاندارانى که با اقليم و گياهان مزبور ارتباط زيستى دارند، ضرورى است. اين جانداران عبارت‌اند : جبير، سنجاب نخلى شمالى، راسوى خاکستر هندى، هوبره، دراج، سوسمار و نيز بسيارى ازانواع پرندگان که خاص شبه قاره هند مىباشد.خط ساحلى درياى عمان که مرزجنوبى اين منطقه راتشکيل مى‌دهد . ، ناحيه قشلاقى پرندگان آبزى است و نيز، محل مهمى براى تخم‌‌گذارى لاک‌پشت سبزدريايى به شمار مى‌آيد.
منطقه حفاظت شده بزمان، ايرانشهر:
اين منطقه به وسعت ۶۸۸‚۳۲۴ هکتار،منطقهٔ کوهستانى بزمان، تپه ماهورها ودشت‌هاى اطراف اين کوه را در بر مىگيرد. اين منطقه داراى کوهى نسبتاً مرتفع (۳۴۹۷ متر) با دره‌هاى آب شيرين و پوشش گياهى نسبتاً مناسب است. جوامع گياهى مشرف بر دامنه‌ها خرزهره، داز، قيچ ، درمنه و انواع گَوَن است.
حيوانات وحشى که در اين منطقه زندگى مىکنند عبارتند از : کبک ، کبک چيل، تيهو، دراج، خرگوش، کل، بز،قوچ، ميش.علاوه برگونه‌هاى مختلف وحوش فوق‌الذکر،نوعى خرس سياه آسيايى که کوچکتر از خرس قهوه‌اى است در سيستان و بلوچستان زندگى مىکند دهانه غارهايى که به احتمال زياد مىتوان وجود خرس رادرآنها حدس زد اکثراً حدود ۷۰ سانتى‌متر است که خود خرس سياه نيز به زحمت مى‌تواند داخل آن شود،به همين دليل دسترسى انسان به حيوان و عبور آن از اين گونه غارها، کار ساده‌اى نيست.کوه‌هاى سياه بزمان ،بيرک،تفتان،سراوان، اطراف خاش، کارواندر، اسفندک وتپه‌ماهورهاى اطراف رود ماشکيل ازجمله زيستگاههاى اصلى اين گونه خرس به شمار مى‌آيد. پوشش گياهى اين مناطق زيستگاه مناسبى را براى گونهٔ در معرض انقراض و با ارزش خرس سياه دراين ارتفاعات فراهم آورده است.
پوشش گياهى غالب زيستگاههاى خرس در اين منطقه شامل : ارجن، کهور، کنار، داز، خرما، زرشک،زارچ، زالزالک،گز،توسکا، زيتون وحشى،انواع گون ودرمنه ،اورس، بيد ،تنگرس ونسترن وحشى مىباشد که ميوهٔ بيشتراين درختان، غذاى عمده خرس‌هاى سياه راتشکيل مى‌دهد.خرس‌ها به خرما ودازعلاقه‌اى وافردارند.پرنده زيبايى به نام مينا با رنگ‌هاى سبز، آبى و سبزقبا نيز دربلوچستان به وفوريافت مى‌شود.اين پرنده به اندازه سار معمولى است و به سهولت اهلى مى‌شود و بعضى از کلمات را مانند طوطى ادا مىکند.
منطقه حفاظت شدهٔ جهان‌نما، گرگان:
منطقه حفاظت شده جهان‌نما که ازنام يک دهکده ييلاقى دردامنهٔ آن اقتباس شده است، درسال ۱۳۵۲براساس مصوبه شورای عالى حفاظت محيط زيست باوسعتى معادل ۶۵۰‚۳۰هکتاربه عنوان منطقه حفاظت شده اعلام گرديد.اين دهکده ودهکده هاى متصل به آن مانند سعد‌آباد محله، آب دره و غيره که در درون منطقه حفاظت شده قرارگرفتهاند، ازسال‌هاى قديم محل گذران اوقات فراغت مردم گرگان بوده است.اين منطقه درارتفاعات جنوب گرگان وجنوب شرقى کردکوى قرارگرفته است.پست‌ترين نقطه آن ۶۰۰ متر و بلندترين نقطه آن ۱۰۶۸ متر از سطح دريا ارتفاع دارد.
پوشش گياهى منطقه بدليل شرايط آب و هوائى مناسب بسيار متنوع است ،ولى متأسفانه دراثردخل وتصرفات انسانیو چراى مفرط و بى‌رويه دام‌ها و احداث جاده‌ها و امثالهم دچار تغييرات و مشکلات شده است. به‌طورکلى جامعه غالب گياهى منطقه عبارتند از: درختان پهن برگ همراه با علفزارها و بوته‌زار و گونههاى ارس و درختچه‌هاى پهن برگ شامل راش، آزاد، زرشک، ممرز، سرخدار، کلاه ميرحسن، بلند بازو، نمدار، گل گاوزبان، کچف، ارس و درمنه.
از زيستگاههاى عمده منطقه، ترکت را مىتوان نام برد که بخشى از منطقه امن جهان‌نما را تشکيل مى‌دهد و زيستگاه عمده مرال شوکا ، پلنگ، خرس، خوک وحشى و گرگ است. يکى ديگر از زيستگاه‌ها چلستان است که در محدودهٔ آن مرال، خرس، گرگ، پلنگ و قوچ و ميش و کل و بز يافت مى‌شود. البته گاو موزى‌کش و زيستگاههاى اطراف آن منطقه مناسبى براى مرال، شوکا، خرس، پلنگ و ديگر گونههاى جنگل‌زى است که در جنوب آن قوچ و ميش زيست مىکند. زيستگاههاى قلقله ، آق‌رضا ، چکل گدا، لنده کوه، تالو، خوش‌دستى، لندو و مغزى از زيستگاههاى کل و بز و قوچ و ميش است و در بعضى از قسمتهاى آن مرال نيز زيست مىکند. زيستگاههاى شربت، کوليجال، سوته و گرمه توهم محل زندگى خرس، شوکا، مرال و پلنگ است و در قسمتهاى صخره‌اى آن کل و بز زيست مىکنند.
منطقه حفاظت شده جهان‌نما به علت کوهستانى بودن منطقه و پوشش بوته‌زارى و علفزارى در کنار درختزارهاى تنک، گونههاى بسيار با ارزشى از پرندگان را در خود جاى داده است که در بين آنها کبک درى، عقاب طلائى و هما نيز ديده مى‌شود. در جهان‌نما گونههاى مختلفى از پرندگان مانند شکارى‌ها، لاشخورها، طرقه‌ها، جغدها، کبوترها، زنبور‌خورها، سسک‌ها، سعوها، عقاب‌ها، کلاغ‌هاى زرد پره‌ها و غيره را مىتوان مشاهده کرد. پستاندارانى مانند مرال، شوکا، کل، بز، قوچ، ميش ، پلنگ ، خرس، گرگ ، راسو، شغال ، خارپشت‌ها و دوزيستان نيز در منطقه يافت مى‌شود که به علت شکار بى‌رويه ، تعداد جمعيت آنها شديداً کاهش يافته است.
چشمه‌سارهاى زيادى در داخل منطقه حفاظت شده و محيطهاى اطراف آن وجود دارد که سرچشمه بسيارى از رودخانه‌هاى بزرگ و کوچکى است که به عنوان ذخاير منابع آبى محسوب مى‌شود که به خارج از منطقه جريان مى‌يابند. در ذيل به تعدادى از رودخانه‌ها و چشمه‌هاى مهم منطقه حفاظت‌شده جهان‌نما اشاره مى‌شود:رودخانه‌هاى سفيدرود، ترکت. مغزى، چهارباغ.
چشمه‌هاى زيارت، مغزى، مارسنگ، اسبومرگاه، شاه‌پسند، ترکت، حاجى‌آباد، گچيان، مرادچشمه، قلقله، وارا، خوش‌دستى، کلى‌چال، قورمه‌تو، پائيزبن، قلعه سرک.
آثار قديمى منطقه نيز عبارتند از:آب‌انبار،قبرستان‌هاى قديمى در کمرسرک و جلنيگ بلنيگ، امام‌زاده رضى و مرضيه در مرز غربى و برج رادکان غربى در غرب منطقه .
انجام پروژه های درسی و پایان نامه های رشته های محیط زیست و شیلات و کلیه رشته های مرتبط با کشاورزی پذیرفته می شود.