توسعه پایدار

 

 


توسعه پايدار بنا به تعريفي که در گزارش کميسيون جهاني محيط زيست و توسعه آمده عبارت است از توسعه اي که نيازهاي نسل حاضر را برآورده کند، بي آنکه بر توان نسل هاي آينده براي برآورده ساختن نيازهايشان لطمه وارد سازد. فعاليت براي توسعه پايدار معنايي بسيار فراتر از دست نخورده گذاشتن منابع مادي در آمد زا يافته است در توسعه نه فقط منابع مادي بلکه منابع انساني نيز بايد نگهداري شود. فعاليت براي توسعه پايدار را نمي توان با عرصه هاي مرتبط با آن به ويژه امنيت ملي و بين المللي، حقوق بشر، اعمال انسان دوستانه و ... جدا کرد.

توسعه پايدار به دست مردم و با مشارکت آنان به وجود مي آيد. موازين بين المللي نيز مشارکت مردمي را از اصول توسعه پايدار دانسته و اين مشارکت در تمام مراحل توسعه اعم از اقتصادي، اجتماعي، اکولوژيکي و سياسي براي تضمين پايداري ضروري است. 

جامعه انساني به مرحله اي از گذار تاريخي خود گام نهاده است که در تعارض ميان فعاليت هاي انساني و محدوديت هاي زيست محيطي نشان دارد. بنابراين جامعه انساني بايد الگوي نويني از توسعه را که بر مفهوم تداوم پذيري منطبق باشد شکل دهد و قواعد اخلاقي متناسب با اين توسعه را تبيين مي کند. جامعه انساني ...  راهي جز خلق شيوه هاي نوين توليد و مصرف ندارد، آدمي بايد دريابد که نمي تواند ارباب عالم باشد و بر طبيعت سيطره يابد، بلکه صرفا ميهمان يا پشتکار با محيط زيست است و از رهگذر آموزش است که انسان بايد يادبگيرد شريک و کمک محيط زيست باشد. در دنياي کنوني که از بين بردن حقوق محيط زيست بسيار گسترده در حال انجام است، فرهنگ سازي حمايت و حفاظت از آن بر پايه و اصول توسعه پايدار بسيار مهم و ضروري است. انديشه ما بر اين است که زنان مهم ترين نقش را در رسيدن به اين اهداف دارند چرا که زنان داراي هفت وظيفه اساسي هستند که هر يک از آنها از زاويه مشخصي در راستاي توسعه پايدار نقش دارد: خودشکوفايي فردي، اجتماعي، اشتغالي، خويشاوندي، خانه داري، همسري، مادري

 

 

جنسيت و محيط زيست

زن در سنت نمادين بسياري از تمدن ها نه تنها زميني است که به گياهان و موجودات زنده هستي مي بخشد، بلکه آب نيز هست که رشد همه چيز بدان وابسته است. 

تقويت نقش مردم بومــــي يکي از اصـــول اساسي توسعه پايــــدار است ( در فصل بيست و ششم دستور کار 21 آمده است ) طبق اين اصل دولت ها به کمک سازمان هاي بين الدول بايد در تشويق و مشارکت فعالانه مردم بومي و اجتماعات آنان در مديريت منابع و استراتژي هاي حفاظت از آنان کوشش نمايند.

 

 

زنان محور توسعه پايدار 

در اصل بيستم بيانه ريو آمده است: "بانوان سهمي حياتي در نحوه بهره برداري و توسعه زيست محيطي دارند، لذا مشارکت همه جانبه آنها براي دستيابي به توسعه پايدار ضروري است."

 

 

ارکان توسعه

به منظور حل مشکلات متعددي در محيط زيست ، در اوايل دهه 70 شوراي اقتصادي- اجتماعي سازمان ملل متحد با عنوان اين مطلب که سلامت محيط زيست در گرو توسعه پايدار سالم مي باشد بر محل تلاقي محيط زيست و توسعه پايدار توجه و تأکيد نمود. اجلاس فونکس 1971 و اجلاس استکهلم در 1972 منجر به توجه ويژه اي به موضوع توسعه پايدارشدند. در گزارش " برانتلند " توسعه پايدار محور مناظره در باره محيط زيست شد و نهايتا در اجلاس جهاني زمين در ريو دو ژانيرو در سال 1992 و بيانه ريو و دستور کار 21 محيط زيست و توسعه پايدار به عنوان يک سيستم يکپارچه مورد توجه قرار گرفت. در اين بيانيه آمده است حفاظت از محيط زيست بخش جدانشدني توسعه پايدار است و نمي توان جداگانه آنها را مورد بررسي قرار داد. اين ديدگاه به اين امر تکيه دارد که توسعه پايدار و محيط زيست مکمل و در دراز مدت تقويت کننده يکديگرند. از آنجا که حفاظت از محيط زيست تداعي کننده حفاظت از منابع طبيعي آن است با دقت در معناي کلمه منبع به عنوان " سرچشمه، اصل، منشأ " مي توان حفاظت از منابع طبيعي را به معناي حفاظت از اصولي که در محيط طبيعي وجود دارند نيز تعبير نمود. 

یکی از معضلاتی که محیط زیست را به شدت تهدید می کند ، دفن مواد زائد جامد است که با رشد روزافزون جمعیت و زندگی مصرف گرائی شکل جدیدی به خودگرفته است و نه تنها از مهمترین دغدغه های مدیران شهری محسوب میشود ، تخریب محیط زیست را نیز بهمراه دارد.

مديريت مواد زائد جامد كه در قانون جديد به مديريت پسماندها مشهور گرديده در اصل از عناصر مختلف ذخيره سازي، جمع آوري، حمل و نقل، بازيافت و دفع كه در دفن بهداشتي، كمپوست و سوزاندن منحصر شده، طي سالهاي اخير با توجه خاص در برنامه هاي محيط زيست جهان ملحوظ گرديده است . مخصوصاً اينكه قوانين و مقررات موجود در اين زمينه با شدت بيشتري تهيه و تدوين شـــــده و بر نظارت دقيق آن تاكيد مي گردد، مسئله بازيافت و در اصل كمينه سازي مواد از يك سو و ترتيب الگوي صحيح جمع آوري و دفع مواد زائد خانگي، صنعتي و بيمارستاني از سوي ديگر از جمله مواردي هستند كه با توجه به قانون مصوب مديريت پسماندهاي كشور مي بايستي با توجه خاص رفع نقص گرديده و احياناً در يك ارگان منحصر به خود و به مورد اجرا گذارده شود .

عادات اجتماعي خوب و بد روي توليد سرانه مؤثر است. تعليمات مذهبي مثل جلوگيري از اسراف و تبذير، قناعت، مذمت پرخوري و ... همگي در توليد سرانه زباله نقش اساسي دارند. از طرف ديگر ريخت و پاش و عدم توجه به حفظ منابع ملي منجر به افزايش ميزان توليد سرانه مواد زائد شده است.
زنان به عنوان مديران خانه مهم ترين و اصلي ترين نقش را مي توانند در مسئله بازيافت، همکاري و اجراي تفکيک زباله از مبدا داشته باشند. تفکيک زباله از مبدأ در اجراي پروژه بازيافت که زنان نقش اساسي را در آن دارند کوششي است که در صورت تداوم مي تواند دسترسي به اهداف بلندمدت را در بازيافت زباله امکان پذير سازد. بديهي است که عدم برنامه ريزي مشخص براي پايداري و تداوم طرح منجر به عدم موفقيت پروژه خواهد بود. حتي اگر کوتاه مدت زنان در تفکيک زباله در منازل همکاري کنند. از اين رو فرهنگ سازي بازيافت و آموزش هاي لازم بسيار مهم و ضروري است.

آموزش در عين حال که در توسعه اقتصادي نقش حساسي دارد، در ايجاد، تعريف و شکوفايي ارزش هايي که انسان را از لحاظ سياسي و اجتماعي يکپارچه و آينده نگر خواهد کرد، نيز به همان اندازه مؤثر است. تنها وقتي که هدف آموزش به روشني معين شود، جامعه مي تواند به اين نتيجه برسد که چه نوع آموزشي با توسعه پايدار آن متناسب تر است.

 هدف توسعه پايدار، بهبود كيفيت زندگي تمامي انسانها با حفظ ظرفيت‌ها و منابع موجود و تداوم بخشيدن به توسعه در طول حيات انساني است.

و سخن آخر اينكه: «توسعه پايدار» پاسخگويي ما به نسلهاي آينده است كه از ما خواهند پرسيد: سهم ما را از منابع و ذخاير اين كره خاكي چه كرديد و چه بخشي را براي ما به جاي گذاشتيد؟ تنها با «توسعه پايدار» است كه پاسخي قانع كننده براي آنان خواهيم داشت.