محیط زیست  

بررسی عمومی آلودگی سرب

LEAD POLLUTION – GENERAL CONSIDERATION

مقدمه ای پیرامون آلودگی:

امروزه آلودگی های محیطی به اشکال مختلفی نظیرآفت کش ها وذرات معلق و ... هستند . اخیرا دانشمندان دریافته اند  که  فلزات سمی از جمله  سرب  بعنوان  یک آلودگی جدید وشاید خطرناک تراز سایر آلوده کننده های محیطی هستند  اصولا ما آلودگی رازمانی تعریف می کنیم که مقادیریکی ازاجزا موجود درمحیط تغیر نماید  بنابراین آلودگی سربی که درنتیجه پیشرفت تکنولوژی و بالا رفتن  استاندارد های  زندگی به طورفزاینده ای درحال افزایش است نیزنوعی آلودگی  محسوب می شود  این آلاینده ها درارتباط  با مسائل زیست محیطی مشکلاتی  را موجب  می گردد و شرایط مطلوب را برای زندگی انسان وموجودات زنده نا مطلوب می گرداند . میزان این آلودگی ها درجوامع  پیشرفته  بشری  در نتیجه  فعالیت های انسانی  که  تکنولوژی مدرن را درخدمت دارند روندی فزاینده یافته.انسان معمولا می تواند به مدت 5 هفته بدون غذا ومدت 5 روزبدون آب زنده بماند درحالی که بدون هواحتی  5 دقیقه   نمی تواند زنده بماند.

خطرات ناشی از آلودگی سرب:

سرب معدنی عاملی است که می تواند اثرات زیادی در سلامت انسان – از جمله ضایعات کبدی وکلیوی دستگاه گوارش اثرات مغزی دربچه ها وتغیرات غیر عادی درباروری وآبستنی داشته باشد

یک انسان بالغ ازطریق آب وغذا روزانه حدود 300 کیلوگرم سرب می خورد که شاید با جذب 10% آن مجموعا 30 میکروگرم درروزوارد بدن خود می نماید .

مصرف هرنخ سیگار مقدار 10 میکروگرم سرب تولید می کند .

خوشبختانه سرب از طریق ادرار دفع می گردد و مقداردفع آن  تقریبا  برابر مقدار برداشت آن است. درتحقیقاتی که کوبا تا درسال 1967 بر روی 249  فرد شهری وروستایی انجام داد به این نتیجه رسید که مردها نسبت به زنها مقداربیشتری سرب در خون  خود دارند  – غلظت سرب خون ساکنین مناطق شهری بیش ازروستایی هاست – سرب خون سیگاری ها بیش ازغیرسیگاری ها ست .

سرب  بر روی سایرحیوانات نیز اثراتی را دارد  بدین صورت  که  سربی که در بزرگراه ها بر روی گیاهان نشست می کند ازطریق خوراک علوفه وارد بدن آنها شده ودرمقادیربالا دردستگاه گوارشی آنها اختلالاتی راایجاد می نماید .

استاندارد های کیفیت هوا :

مشکلات جهانی ناشی از آلودگی هوا :

v   اثر گلخانه ای وبالآامدن سطح آب دریاها

v   تشکیل لایه ازن واکسید کننده های فتوشیمیایی درطبقات پایین اتمسفر

v   تخریب لایه ازن

v   باران های اسیدی

بررسی عمومی فلز سرب :

 The metal of lead – general considerations                 

آنچه که بارزاست این است که  طبق تحقیقاتی  که  اخیرا صورت گرفته سرب به عنوان یکی از الوده کننده های اصلی اتمسفر شناخته شده است .

از این روارتباط بین غلظت ومخاطرات  آلودگی ها ی سربی  مورد  توجه جهانیان واقع گردیده است.سرب درآ ب وغذا وهوای ما یافت می شود به طورمتوسط 70 تا 80 % ازسرب بنزین از طریق  لوله اگزوزبه  صورت ذرات خارج می گردد بین 3-1 میکروگرم درمترمکعب ازترکیبات معدنی سرب رادرمناطق شهری و حداکثر 7 تا 9 میکروگرم درمترمکعب ازآن را درنقاط پررفت وآمد اتومبیل تولید می کند . 

بیشترذرات سرب دارای قطری کوچکتراز 2میکرون هستندولذاخیلی سریع نشست کرده و به راحتی از هوا خارج نمی شود . از آنجا که سرب فلزی کمیاب در پوسته زمین است اما دارای خواصی است که بسیلر قابل توجه است از جمله اینکه  سرب دارای نقطه ذوب پایینی است واین مزیت باعث گردیده  که  به صورتارزان  قیمت  درشکل مایع بسیارمورداستفاده واقع شود و اطرف  دیگر خصوصیات دیگر سرب عبارتند از :

سرب عنصری خاکستری ، نرم – دارای خاصیت آلیاژی ودانسیته بالا است .

این فلزبه نام گالنا درمصرباستان بسیارکاربردداشته است. آنچه دراینجا قابل  ذکر است این است که استفاده نا مناسب ازاین فلزباعث  بروز بیماری هایی در انسان می گردد . یکی از بارز ترین موارد استفاده سرب در صنعت است از این فلز به عنوان  پوششی برای کابل های الکتریکی درزیر زمین  یا زیر آب ،  لعاب های  سفالی ، زنگ های  خطر ، فیوزهای الکتریکی و ... استفاده می شود .

منابع آلودگی سرب :

Sources of lead pollution                                           

یکی ازمهمترین منابع الودگی سربی فعالیت های انسانی است چنانکه پوگودر کتابش می نویسد " ما دشمن را ملاقات کرده ایم وآن خود  ما هستیم " ( پوگو 1970 ) میزان آلودگی ناشی ازسرب درمناطق شهری 50 برابربیشتر ازمناطق غیر شهری است.شایع ترین منبع آلودگی سرب احتراق بنزین است .  مورد دیگر آلودگی لوله های سربی است که اولین مورد مسمومیت جدی سرب دراروپا بروز کرد ومعلوم گردید که منبع آلودگی مربوط به لوله کشی درون خانه بوده است .

آلودگی سرب اتمسفری حاصل ازاتومبیل ها  تا  فاصله 100 فوتی ازبزرگراه ها وجود ددارد.سرب روی سطح گیاهان نزدیک جاده ها وبزرگراه ها قرارگرفته که می تواند ازطریق علوفه ای توسط  حیوانات مصرف می شود ویا حتی زمین های  کشاورزی نزدیک بزرگراه ها ومصرف سبزیجات آالوده درصورت عدم شستشو توسط انسان سرب ازاین طریق وارد بدن شده وناراحتی هایی راایجاد نماید .

اثرات سرب در بدن :

سرب به  طرق مختلف وارد بدن می شود ترکیبات آلی سرب دار به راحتی توسط پوست یا بافت مخاطی  بدن  جذب  می شوند  سرب معمولا ازطریق معده روده و دستگاه تنفسی جذب می گردد ودرحدود  5  تا 10 درصد سرب وارد شده  به  بدن  وارد خون می شود سرب ازطریق استنشاق توسط شش ها نیز به جریان خون راه می یابد مقداری ازآن دراستخوان ها ذخیره شده و مقداری ازآن ازطریق ادراردفع  می شود .

 سربی که در استخوان ها ذخیره می شود دارای نیمه عمر  2 تا 3  سال می با شد و پس ازجذب به دیگرقسمت های بدن نیزمنتشر شده وباعث عوارضی نظیرتب و کم خونی می گردد.این بدان دلیل است که سرب  به  دلیل  مشارکت  در ساخت هم تعداد سلول های قرمز خون را کاهش داده وازفعالیت انزیم هم  جلوگیری می کند . سرب درکلیه ها فعالیت آنزیم موجود درکلیه را مختل می نماید .

نکته قابل توجه اینکه مسمومیت سربی نه تنهادرافراد سالمند به مراتب بیشتر است بلکه مشکلی برای سلامت عموم نیزبه شمارمی رود .

تحقیقاتی که بین سالهای 1972  تا 1975 به منظور مشخص  نمودن میزان سرب درخون افراد درامریکای شمالی صورت گرفت مشخص کرد که این میزان  اولا درمیان افراد شهر نشین بیشترازروستائیان و ثانیا  درافرادی  که با وسایل  نقلیه و فلزات ومواد شیمیایی  سروکار دارند  بیشتر و درزنان خانه دارومحصلین کمترین  مقداررادارا می باشد وعواملی نظیرنژاد ، جنس ، سن و قد و وزن در این مورد چندان تاثیری ندارد .

کوشش برای یلفتن راه حل :

به طورکلی استفاده ازفرایند ها وروش های کاری ومواد یا محصولاتی که موجب اجتناب وکاهش یا کنترل آلودگی شودومی تواند شامل بازگردانی وتصفیه و تغییر فرآیند ومکانیزهای کنترل واستفاده کارا ازمنابع وجایگزینی مواد باشد .

منابع بالقوه پیشگیری ازآلودگی شامل کاهش پیامد های نا مطلوب زیست محیطی و بهبود کارایی و کاهش هزینه ها  می شود . بعنوان مثال سیستم  یکپارچه  مدیریت کیفیت IMS   که مجموعه ای ازموادی است که درآنها الزامات مربوط به مدیریت  زیست محیطی ومدیریت بهداشت حرفه ای ( شغلی ) ومدیریت کیفیت رعایت شده باشد بسیارکارامد است .

IMS =  INTEGRATED MANAGEMENT SYSTEM